آفات انباری

بسمه تعالی

دانشگاه شهید چمران (اهواز)

دانشکده کشاورزی

گروه گیاهپزشکی

 

 

آفات انباری

 

 

نگارش :

فرحان کچیلی

 

فهرست مطالب

عنوان                                                  صفحه

مقدمه  ..................................... 1

شپشه دندانه دار   Oryzaephilus surinamensis........ 6

کرم های آرد  Tenebrio molitor.................... 10

                        T.obscurus............. 10

شپشه های آردTriboium confusum................... 17

                   T.  castaneum................ 17

شپشه گندم    Sitophilus granaries  ................. 25

شپشه برنج     Sitophilus oryzae  ................ 29                                              

لمبه گندم Trogderam granarium.................... 32

سوسک دانه غلات   Rhizopertha dominica  ............ 37

سوسکهای حبوبات تیره   Bruchidae .............. 42

سوسک لوبیا Acanthoscelides obtectus................ 43

سوسک چهار نقطه ای حبوبات  Callosobruchus maculates 47                             

سوسک باقلا   Bruchus rufimnus  .................. 51                     

سوسک عدس   Bruchus lentis ...................... 54                   

سوسک چرم و فرش Dermestes maculates .............. 57                            

سوسک سیاه قالیAttagenus piceus .................. 59                                       

سوسک موزه   Anthrenus museorum ................. 62                              

سوسکهای حمام تیره های  Blattidae, Blattellidae ....... 65            

سوسری آمریکائی Periplaneta Americana............. 66                        

سوسری آلمانی  Blattella germanica ................ 66

سوسری شرقی   Blatta orientalis .................. 67

پروانه آرد  Ephestia kuehniella  ................ 71

شب پره هندی Plodia interpunctella ................ 74

بید لباس  Tineola bisselliella..................... 78

موش سیاه Rattus rattus  ........................ 81                                    

موش نروژی Rattus novergicus .................... 83

موش خانگی Mus musculus ....................... 85

مبارزه با موشها ........................... 87

دم موئی نقره ای (ماهی نقره ای ) Lepisma saccharina   92

کنه آرد کنه    Acarus siro..................... 93

کنه    Glycyphagus destructor.................... 95

کنه Rhizoglyphus echinopus....................... 95

سوسك نانstegobium   paniceum..................... 97

سوسك توتون Lasioderma  serricone ................. 100

سوسك عنكبوتي سفيد Ptinus fur .................. 103

سوسك عنكبوتي زرد Niptus hololeucus ............. 105

سوسك ميوه خوار    Carpophilus  hemipterus........ 107

بيد غلاتSitotroga cerealella    ....................  110     

مبارزه با آفات انباری...................... 112           

بازرسی و براورد میزان آلودگی انبارها....... 116

شرایط کلی ساختمان انبار ها ................ 120

انبار های نفوذ ناپذیر ..................... 122

انبار پوزا................................. 122

انبار های فلزی............................. 124

آفت کشهای انباری .......................... 127

ارزشهای اصولی سموم گازی..................... 129

ماسک گاز................................... 130

سولفورکربن................................. 131

دی کلرووس DDVP............................ 132

اسید سیانیدریک ............................ 132

سیانور سدیم ............................... 132

اسید سیانیدریک خالص........................ 133

سیانور کلسیم .............................. 132

متیل بروماید .............................. 134

هیدروژن فسفره ............................. 136

نفتالین ................................... 137

پارادی کلرو بنزین ......................... 137

آکریلونیتریل ............................... 138

تتراکلرورکربن .............................. 140

کلروپیکرین ................................ 141

دی برمواتان ............................... 143

دی کلرواتان ............................... 147

اکسید دتیلن ............................... 149

استفاده از انرژی هسته ای در مبارزه با آفات انباری   152

دشمنان طبیعی آفات انباری.................... 154

استفاده از انواع تله ها در مبارزه با آفات انباری    157

منابع...................................... 162

  

 

مقدمه :

محصولات انباری بر خلاف آنچه که اغلب تصور می شود تنها به چند قلم از غلات و یا حبوبات محدود نمی شود بلکه بطور کلی تمام مواد غذایی ، صنعتی و غیره را که به نحوی در انبار ها ، سیلو ها و منازل نگهداری می شوند و مورد حمله آفات قرار می گیرند را شامل می شود . بنابراین انواع غلات ، حبوبات ، محصولات آردی ، نان ، دانه های روغنی، بذرها ، میوه های خشک ، مواد گوشتی ، داروئی ، چوبی ، پشمی ، نخی ، منسوجات ، پوست ، کلکسیونهای جانوری ، کتابخانه ها و صد ها اقلام دیگر می توانند جز محصولات انباری محسوب شوند هر کدام از این مواد دارای آفات ویژه خود میباشند که مهمترین آنها را حشرات تشکیل میدهند . زیانهائی را که آفات در انبار ها در سطح جهانی تنها به غلات وارد می کنند طبق گزارش سازمان خوار بار و کشاورزی ملل متحد هر سال بحدود 10% محصول برداشت شده میرسد در مناطق گرمسیری و نیمه گمسیری جهان ، حشرات انباری هر سال 12 میلیون تن غلات مختلف را نابود می کنند . شگفت آور آنکه هر سال حدود 100 میلیون تن غلات نیز در اثر عدم مراقبت های لازم در انبار ها از بین میروند .(Wolper,1955)

به طور کلی طبق گزارشهای مجامع بین المللی خسارت آفات در انبارها هرسال بمیزان 30% تولید می رسد ناگفته نماند که مقدار این خسارت در بعضی از نقاط جهان و روی پاره ای از محصولات کشاورزی تا 50% محصول برداشت شده نیز میرسد در ایران خسارت بعضی از سوسکهای حبوبات بمیزان 75% و گاهی تا 100% محصول می رسد .

یک نظر کوتاه بمقدار خسارات آفات انباری روی تولیدات کشاورزی مختلف نشان می دهد که هر سال میلیاردها تومان به اقتصاد کشورهای در حال رشد و توسعه از این راه زیان وارد می وشد که اگر روزی انسان موفق به جلوگیری از این ضایعات بشود و یا مقدار این زیانها را بحداقل کاهش دهد مسلماً در بهبود زندگی اجتماعی مردم و اقتصاد کشور ها بسیار موثر خواهد شد . سابقه انتشار آفات انباری از قاره ای به قاره دیگر با بوجود آمدن کشتی ها ی بادبانی قاره ای شروع می شود . از یک طرف کارکنان این کشتی ها برای مصرف تغذیه ماهیانه خود اجباراً مقدار زیادی مواد غذایی همراه بر میداشتند و از طرف دیگر با توسعه و بسط تجارت دریائی، آفات قاره ای از جمله آفات انباری همراه با محصولات آن از قاره ای به قاره دیگر وارد می گردید . و از این رو با توجه به وضع بیولوژی اغلب آفات انباری انتشار آنها در قاره جدید بدون معارضه صورت می گرفت و به این دلیل آفات انباری از مهمترین حشرات همه جائی cosmopolitan  هستند . تمام فراورده های کشاورزی که در منطقه ای تهیه می گردد در همان محل مصرف نمی شود بلکه مقداری از آنها پس از انبار کردن در انبارهای موقتی و آلوده شدن با آفات انباری به سایر نقاط همان کشور حمل و موجب آلودگی انبار های محل جدید می گردد . از طرف دیگر اغلب محصولات کشاورزی تولید شده در مملکتی کفاف مصرف آن کشور را نمی دهد و اجبارا کسری کالاهای مورد نیاز خود را از خارج وارد می کنند و بدین طریق آفات انباری نیز از کشور صادر کننده به کشور جدید وارد می شود .

آفات انباری علاوه بر زیانهای کمی باعث خسارت کیفی محصولات انبار شده نیز می شوند اگر شرایط اکولوژیک برای فعالیت آفات مختلف فراهم باشد محصول به مدفوع و پوسته های لاروی حشرات و کنه ها و یا به فضولات جوندگان آلوده شده و از مرغوبیت آن کاسته میشود . تغذیه از چنین محصولاتی بهداشت مصرف کننده را نیز ممکن است به مخاطره بیندازد . بارها دیده شده است اشخاصی که از مواد آلوده به کنه ها تغذیه کرده اند دچار مسمومیت های حاد و اختلالات گوارشی شدید شده اند .

در بین حیوانات اهلی اسب، نسبت به مواد آلوده به کنه ها حساسیت بیشتری نشان میدهد بطوریکه اگر این آلودگی شدید باشد اغلب پس از خوردن به قولنج شدید مبتلاشده و تلف می شود. اگر آرد و فراورده های آن مورد حمله حشرات قرار بگیرند اغلب رنگ طبیعی خود را باخته و بد مزه می شوند. اینگونه محصولات ارزش تجارتی و نانوائی خود را نیز از دست میدهند سوسکهای حبوبات که لاروآنها در داخل دانه حبوبات زندگی می کنند می توانند کیفیت محصولات را بسرعت پایین بیاورند و یا آنرا غیر قابل مصرف سازند . اگر برای از بین بردن این سوسک ها مبارزه موثری نیز صورت بگیرد به علت اینکه لاشه لاروها و حشرات کامل در داخل دانه باقی میمانند چنین محصولاتی حداقل برای مصرف انسان به هیچ وجه مناسب نخواهد بود . زیانهای کیفی گاهی بصورت از بین رفتن ویتامین ها و دیگر عناصر اصلی محصول بروز می کند شپشه گندم که به دانه های غلات حمله می کند ترجیح می دهد در درجه اول از جوانه دانه ها که از لحاظ مواد قندی بسیار غنی است تغذیه کند سوسکهای حبوبات (Challosobruchus spp. ) که لارو آنها از محتویات دانه ها تغذیه می کنند میتوانند بطور متوسط 50 درصد مواد درونی دانه ها را از بین ببرند . که در این میان 25 درصد آن ماده پروتئینی است .Pingale و همکارانش در سال 1957 ثابت کردند که برنج آلوده به حشرات انباری در مدت 8 ماه بیش از 10 تا 15 درصد ویتامینB خود را از دست میدهد همین پژوهشگران در سال 1954 نشان دادند دانه های غلاتی که مورد حمله آفات مختلف قرار می گیرند و یا هنگام برداشت و حمل و نقل بوسیله عوامل مکانیکی شکسته می شوند در اثر اکسیداسیون و واکنش های شیمیایی مقدار اسید های چرب آزاد آنها افزایش می یابد و در نتیجه محصول ترش مزه میشود . آفات انباری علاوه بر زیانهای کمی و کیفی بهداشت مصرف کنندگان را نیز به مخاطره می اندازند . طبق نظر Proust کارگرانی که با پوست های تجارتی آلوده به سوسکهای Dermestes بطور مستقیم سر و کار دارند به سیاه زخم شدید مبتلا می شوند . علت ابتلا مربوط به تماس دستها با مدفوع این حشره ای که ممکن است به عامل بیماری سیاه زخم آلوده باشد . سوسکای تاریک زی Tenebrionidae که معمولاً در جاهای تاریک و انبار های آلوده به آفت به سر برده و از مواد آلی در حال تجزیه تغذیه می کنند مایع تحریک کننده ای از مخرج دفع می کنند که در صورت تماس با بدن انسان ناراحتیهای پوستی ایجاد می کند. اگر انسان از مواد غذایی آلوده به این ترشحات مصرف کند در اطراف دهان ، بینی ، و چشمها جوشهای دردناکی بوجود می آید. این جوش ها با گذشت زمان پوسته پوسته شده و از بین می روند اما پس از بهبودی جای آنها به حالت بیرنگ باقی می ماند. تجمع بعضی از سوسکها مانند لمبه گندم Trogoderma granarium روی غلات انباری گاهی محصول را بطور کلی غیر قابل مصرف می کند Horison معتقد است نان پخته شده از آردی که به موههای بلند لارو این حشره آلوده است در دستگاه گوارشی مصرف کنندگان اختلالات شدیدی ایجاد می کند . تغذیه از محصولات آلوده به آفات انباری  در دامها نیز ناراحتی های مختلف پدید می آورد . ژرمن معتقد است که اگر اسب مدتی از جو آلوده به شپشه گندم sitophilus granarius تغذیه کند در دستگاه گردش خون آن اختلالاتی بروز می کند .

 

فصل اول

سخت با لپوشان آفت انباری

شپشه دندانه دار                       Oryzaephilus surinamensis

                                                                 SilvanidaeColeop

مشخصات مرفولوژیکی

حشره کامل سوسک کشیده و باریکی است که برنگ قهوه ای سیر و بطول 5/2 تا 5/3 میلی متر است . سر کوچکتر از قفس سینه و در قسمت جلو باریک و قاعده آن پهنتر می باشد دو لبه آن در ناحیه چشم به سمت بالا برگشته است . شاخکها از نوع گرزی و طول انها از طول نصف بدن حشره کمتر است. تعداد مفاصل شاخک یازده عدد بوده که سه مفصل آخری از سایرین بزرگتر و مشخص تر می باشد صفحه پشت قفس سینه در هر طرف شش دندانه دارد که دندانه اولی و آخری از سایر دندانه ها بزرگتر است. بالپوشها باریک و تمام شکم را می پوشانند و روی آنها خطوط موازی نقطه ای دیده می شود که این نقاط مرتب و گود بوده و پشت سر یکدیگر قرار دارند. گوشه های فوقانی و خارجی با لپوشها برآمدگی دارد. سر و سینه و بالپوشها از مقدار بسیاری موهای ریز و نازک به رنگ زرد طلائی شفاف پوشیده شده است. رانها قوی و پنجه ها 5 مفصلی و مفصل آخر طویل تر از سایرین می باشد و پاها نیز منقوط بوده و از موهای ریزی پوشیده شده است . تخم این حشره بشکل استوانه ای کشیده و سفید رنگ و براق است . لارو زرد رنگ و سر آن به رنگ زرد قهوه ای و پاها نیز زرد رنگ می باشد و روی هر کدام از حلقه های پشت سینه و شکم دو لکه قهوه ای رنگ وجود دارد . طول لارو کامل به 5/2 تا 3 میلیمتر می رسد و حلقه آخری شکم باریک و نوک تیز است .

بیولوژی

حشره ماده در شرایط مناسب تقریباً 5 روز بعد از خارج شدن از شفیره شروع به تخم گذاری می کند ولی در شرایط نامناسب زمان شروع تخمگذاری ممکن است تا 9 ماه به تاخیر افتد. عمر حشره کامل بطور متوسط 10 تا 12 ماه است و ممکن است تا دو سال نیز برسد . حشره ماده در مدت دو ماه در حرارت 30 تا 32 درجه سانتیگراد میتواند بطور متوسط تا 375 تخم بگذارد و در صورتیکه درجه حرارت محیط پائین باشد دوره تخم گذاری ممکن است تا یک سال طول بکشد. تخمها بطور معمول در داخل مواد غذائی گذارده می شود. تخم ها دردرجه حرارت 27 تا30 درجه بعد از 4 تا 5 روز تفریخ می شوند. دوره رشد لاروی برحسب درجه حرارت محیط بسیار متفاوت است و از 12 روز تا 3 ماه ممکن است بطول انجامد. لارو این حشره اغلب ضمن تغذیه از محصولات انباری که منشاء گیاهی دارند رژیم غذائی گوشتخواری نیز نشان داده و شدیداً به لاروهای پروانه آرد، شب پره هندی و شپشه آرد و همچنین لارو سایر حشرات موجود در محیط حمله کرده و از آنها تغذیه مینماید. لاروها پس از دو تا سه هفته در محفظه های کوچکی که از بهم چسبیدن مواد غذائی بوجود آمده است و یا در شکاف در و دیوار انبار تبدیل به شفیره میشوند. طول مدت حالت شفیرگی یک هفته تا 10 روز است و سپس حشرات کامل خارج می شوند.

دوران تکاملی این حشره نسبتاً کوتاه است. دوره زندگی این حشره از تخم تا حشره بالغ در حرارت 30 تا 35 درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی 70 تا 90 درصد 20 روز ودر حرارت 20 درجه سانتیگراد در رطوبت نسبی 60 درصد 80 روز طول می کشد ودر صورتیکه درجه حرارت محیط کمتر از 5/17 باشد دوره تکامل آن طولانی و چنانچه از 40 درجه سانتیگراد تجاوز نماید. حشره قادر به تولید مثل نیست. این حشره 6-4 نسل در سال تولید می نماید و به این ترتیب میتواند خسارت زیادی به مواد غذائی انبار شده وارد کند. موادی که مورد حمله این آفت قرار می گیرد در درجه اول دانه ها و آرد غلات است ولی خشکبار ( میوه خشک، گردو، بادام و کشمش) نیز از حمله این آفت مصون نمی ماند. در ایران این آفت از مهمترین آفات خشکبار محسوب می شود. تا کنون تصور می شد که این آفت قادر به تغذیه از دانه های سالم غلات نیست ولی تغذیه حشره کامل و لاروهای آن از دانه های سالم مخصوصاً اگر مرطوب باشد امکان پذیر است. این آفت از فراورده های حیوانی بخصوص گوشت نیز تغذیه می کند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Saw- toothed Grain

Beetle, Oryaephilus

surinamensis.

 

 

 


کرم های آرد

Tenebrio molitor

T.obscurus

Tenebrionidae

مشخصات مرفولوژیکی

T.molitor را بنام سوسک زرد آرد و T.obscurus را بنام سوسک سیاه آرد نیز می گویند . این دو گونه از لحاظ شکل ظاهری و طرز زندگی کاملاً شبیه به هم می باشند . علاوه بر این هر دو گونه اغلب در یک محیط غذایی و در شرایط اکولوژیک یکسان  در کنار هم زندگی می کنند . حشرات کامل نسبتاً بزرگ و بطول 12 تا 18 میلیمتر می باشند . سوسک زرد آرد برنگ قهوه ای شفاف و سوسک سیاه برنگ سیاه مات است . سر پهن و تقریباً بشکل ضلعی است که روی آن از نقاط ریز و فرورفته و متراکم پوشیده شده است . قطعه زیر پیشانی در بخش جلوئی خود رشد کرده و قاعده شاخکها و لبه های جلوی چشمها را می پوشاند . شاخکها کوتاه و یازده بندی است و انتهای آنها هرگز به قاعده پیش قفس سینه نمی رسد (در صورتیکه آنرا به سمت عقب بکشیم ). Pronotum تقریباً مربعی شکل و پهنای آن اندکی بیشتر از طول آن می باشد . در وسط Pronotum یک فرورفتگی طولی وجود دارد. گوشه های جلو پیش گرده بر جسته و گوشه عقبی آن نوک تیزاند. پاها کوتاه و پنجه ها هترومر می باشند یعنی پنجه پاهای جلوئی و وسطی 5 بندی و پنجه پاهای عقبی 4 بندی است .

طرز تشخیص این دو گونه از یکدیگر به قرار زیر است :

1-T.molitor  

این سوسک برنگ قهوه ای مایل به قرمز و براق است . عرض پیش گرده از طول آن بیشتر است پیش گرده در قاعده فاقد شیار عرضی است . طول سومین بند شاخک از مجموع دو بند قبلی کوتاهتر است . عرض و طول بند آخر شاخک ها برابر است .اتصال قفس سینه و شکم کامل نبوده و بین آنها فاصله مشخص وجود دارد .

2- T.obscurus

برنگ سیاه مات است عرض و طول پیش گرده تقریباً برابر است در قاعده پیش گرده یک شیار عرضی کاملاً مشخص وجود دارد . طول سومین بند شاخک تقریباً برابر مجموع دو بند قبلی است و عرض بند آخر شاخک بمراتب از طول آن بیشتر است

تخم این سوسک بیضی شکل و برگ سفید شیری و نسبتاً براق است . سطح آن هنگام رها شدن از بدن حشره به ماده لزج و چسبنده آغشته می شود که ذرات 4/1 تا 8/1 میلیمتر تغییر می کند . لارو های این سوسک ها نسبتاً درشت و در هنگام خروج از تخم سفید رنگ و اندازه آنها در حدود 2 میلیمتر است ولی در هنگام رشد کامل طول آنها به 3 تا 5/3 سانتیمتر می رسد . شکل لاروها کشیده و باریک بوده . رنگ لارو T.m. مایل به زرد و رنگی .T.o برنگ قهوه ای تیره است  . حلقه آخر شکم خیلی کوچک و مخروطی شکل بوده و به دو پیوست انتهائی ختم می شود . شفیره نخست سفید رنگ ولی بتدریج به رنگ مایل بزرد تبدیل می شود . حلقه آخر بدن دارای یک جفت پیوست انتهائی است .

بیولوژی

سوسک زرد و سوسک سیاه آرد هر دو از نور گریزان بوده و فقط در هنگام شب فعالیت می کنند. این حشرات برای فرار از نور، روزها در پناهگاههای تاریک پنهان شده و عصرها به هنگام غروب به پرواز در می آیند . طول عمر حشرات کامل کوتاه و سوسک زرد نر بطور متوسط 2 و سوسک سیاه 3 ماه زندگی می کنند ولی طول زندگی ماده ها طولانی تر بوده و تقریبأ دو برابر نرهاست.

سوسک سیاه بطور متوسط در حدود 460 و سوسک زرد در حدود 270 عدد تخم می گذارند این تخمها تک تک و یا بصورت گروهی در سطح مواد غذائی گذاشته می شود. تخم ریزی در تمام طول زندگی حشره ماده ادامه پیدا می کند. دوره رشد جنینی بر حسب گرمای محیط 5تا15 روز بطول می انجامد . در پایان این مدت لاروهای جوان از درون تخم بیرون آمده و بلافاصله تغذیه را آغاز وضمن آن دالانهای نامنظمی در جهات مختلف آرد ایجاد می کنند. لارو سوسک سیاه در گرمای 28 درجه سانتیگراد در مدت 160 تا180 روز به رشد کامل خود میرسد. در این مدت لارو 8 تا 10 بار پوست اندازی می کند ولی در گرمای کمتر از این مدت به 300 تا 350 روز افزایش پیدا می کند که تعداد پوست اندازی به 17 تا 18 بار میرسد. لارو سوسک زرد در همین درجه حرارت در مدت 90 روز رشد خود را بپایان رسانده و در شرایط نامناسب در مدت 200 روز به مرحله ی رشد نهائی خود میرسد. که در این مدت 12 تا 14 بار پوست عوض میکند. رشد لاروی در شرایط نامساعد اکولوژیک ممکن است خیلی طولانی تر باشد و تعداد پوست اندازی نیز افزایش می یابد. لاروها برای تبدیل شدن به شفیره به سطح آرد آمده و در همان دالانهای لاروی تبدیل به شفیره میشوند . دوره ی شفیرگی بر حسب درجه ی حرارت محیط متفاوت است در 18 درجه 18 روز و در 27 درجه سانتیگراد این دوره 8  روز است. در جاهای گرم تعداد نسل 2 و در شرایط عادی یک نسل در سال دارند.

مواد اصلی مورد تغذیه این آفت آرد ، سبوس ، بیسکویت ، ماکارونی ، نان و دیگر مواد  نشاسته ای است ولی گاهی به مواد حیوانی مانند گوشت ، شاخ ، پر ، پوست و کلکسیون حشرات نیز حمله می کنند. خسارتی را که این آفت به آرد وارد میسازد نه تنها از لحاظ کمیت قابل توجه است بلکه از لحاظ کیفیت نیز بسیار مهم است زیرا لاروها در اندک مدتی محیط را با مدفوع و پوسته های لاروی آلوده کرده و ارزش نانوائی و مرغوبیت آرد را بشدت پائین می آورند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                              

 

                                    حشره کامل Tenebrio molitor

 

 

 

 


لارو، شفیره وحشره کامل Tenebrio molitor

 

 

شپشه های آرد                                                         Triboium Confusum  

                                        T.  Castaneum           

                          Tenebrionidae        

مشخصات مرفولوژیکی

مشخصات T. confusum  حشره کامل سوسک کوچکی است برنگ قهوه ای قرمز تا قهوه ای تیره بطول 4 تا 5/4 میلیمتر و بعرض 5/1 میلیمتر . سرحشره کم عرض تر از صفحه پشتی سینه و تقریبأ بعرض دو سوم آن میباشد و روی آن نقطه های ریز بسیاری دیده میشود. شکل عمومی سر مسطح و عریض تر و در جلو ، قطعه زیر پیشانی قطعات دهان و قاعده شاخک ها را عرضا می پوشاند و روی حاشیه داخل چشمها نیز شیار نسبتأ عمیقی بجا می گذارد. این شیار هلالی می باشد و تا یک دوم سطح چشم را فرا می گیرد . عرض قطعه زیر پیشانی در ناحیه چشمها عریض تر از سر است و لبه آن بطور محسوسی از چشمها تجاوز می کند. شاخکها 11 مفصلی بوده و از قسمت قاعده ببالا بتدریج بزرگ می شود و طول مفصل آخری از مفاصل 9 و 10 بزرگ تر ولی از مجموع طول دو بند 9 و10 کمتر می باشد. صفحه پشت سینه تقریبأ بشکل مربع است و عرض آن در قسمت بالا زیاد تر از قسمت پائین می باشد و روی آن از نقاط مدور فرو رفته نامنظم کوچک پوشیده شده است. بالپوشها در قسمت پائین تقریبأ نیم دایره بوده و دارای خطوط موازی و برجسته بوده که این خطوط در کناره های خارجی نمایان تر است. در فواصل خطوط بالپوشها نقاط ریز زیادی دیده می شود این حشره دارای بالهای زیری نیز می باشد ولی مانند اکثر حشرات این خانواده قادر به پرواز نیست. پاها برنگ بدن، پنجه های جلو و وسطی هریک 5 مفصلی و               پنجه های پاهای عقبی 4 مفصل است. مفصل آخر از سایرین بزرگتر و بیک ناخن دو شاخه ختم میشود سیرچه تقریبأ بشکل نیم دایره است.

مشخصات Tribo1 ium castaneum

طول این حشره بین 5/3 تا حداکثر 4 میلی متر است. شباهت زیادی به گونه قبل دارد. مهمترین اختلاف مرفولوژیکی آنها:

1- شاخک ها :

 شاخک T. Confusum از جهت قاعده بطرف بالا بتدریج بزرگ شده بطوری که طول مفصل آخری از طول مفصل دهم و سایر مفاصل بیشتر می باشد و مفصل دهم نسبت به مفصل نهم و سایر مفاصل همین وضع را دارد. در T. Castaneum سه مفصل آخری دارای رشد زیادتری نسبت به سایر مفاصل بوده و تقریبأ بیک اندازه اند ولی طول هریک از آنها بزرگتر از طول هریک از 8 مفصل بقیه است.

2- قطعه زیر پیشانی در T. confusum رشد زیادتری از دو طرف داشته و از حدود چشمها تجاوز می کند و روی حاشیه داخلی چشمها شیار نسبتأ عمیقی بجا می گذارد که این شیار هلالی شکل تا یک دوم سطح چشمها را فرا می گیرد و به این ترتیب عرض این قطعه در ناحیه چشمها عریض تر از عرض سر حشره است در T. castaneum این قطعه رشد کمتری  داشته و از حدود چشمها تجاوز نمی کند و از این رو عرض آن از عرض سر حشره بیشتر نیست.

 

3- چشمها:

فاصله بین دو چشم در T. confusum بیش از 5/2 تا 3 برابر طول آن است. در صورتیکه در   T. Castaneum این فاصله کمتر از 2 برابر طول چشمها است.

4- سینه :

صفحه پشت سینه در T. Confusum تقریباً بشکل مربع است. و عریض ترین قسمت آن در نیمه بالائی صفحه پشت سینه است. در صورتیکه عریض ترین قسمت در صفحه پشت سینه                T. castaneum در وسط آن و یا در نیمه پائین است.

5- این دو شیشه هر دو دارای بالهای زیری بوده ولی فقط T. Castaneum دارای قدرت پرواز است و این پرواز در فواصل کوتاه است.

مشخصات تخم و لارو

تخم هر دو آفت بصورت بیضی کشیده بطول 5/0 تا 7/0 میلیمتر است. رنگ تخمها در ابتدا سفید شفاف و چون  سطح خارجی آن لزج است پس از قرار داده شدن در آرد مقداری آرد به آن می چسبد. لاروها پس از خروج از تخم باریک و کشیده و دارای سه جفت پای سینه ای می باشند رنگ آنها در ابتدا سفید مایل به زرد و سپس برنگ زرد صورتی در می آید. رنگ سر و قطعات دهان و پشت سینه لاروها برنگ قهوه ای روشن است. بدن لارو بدون مو و فقط در کناره حلقه های بدن کرک دار است نهمین و آخرین حلقه بدن دارای یک جفت استطاله خار مانند است و برنگ قهوه ای تیره می باشد. لارو کامل دارای یک جفت شاخک چهار مفصلی است و در روی مفصل انتهائی یک مو بطول همین مفصل وجود دارد. لاروها پس از رشد کامل طولشان به 6 تا 7 میلیمتر میرسد و در این موقع در روی سطح آرد آمده و به شفیره تبدیل می شوند. حلقه های شکم شفیره از یک غلاف سخت زرد رنگ پوشیده شده است و در قسمت پشت کرک های کوتاه و پراکنده روی آنها دیده می شود. همچنین حلقه های شکم از کنار به دو برآمدگی نوک تیز که دارای 3 تا 4 کرک دراز است ختم می شود.

آخرین حلقه شکمی شفیره نیز دارای دو زائده میباشد که نوک تیز و قهوه ای رنگ است.

بیولوژی

   T. confusum زمستان را در مناطق سرد بصورت حشره کامل می گذراند ولی در مناطق معتدل و گرم هر دو گونه تمام سال را بدون وقفه تولید مثل می کنند منتهی دوره های نسلی در ماههای زمستان طولانی تر است. عمر حشرات کامل طولانی و بطور متوسط یک سال است ولی ممکن است عمر آنها به 3 تا 4 سال هم برسد. حشره ماده در دوره زندگی خود بطور متوسط 300 تا 400 عدد تخم و یا بیشتر می گذارد. تخمها بطور انفرادی و روزانه به تعداد 2 تا 18 عدد در داخل آرد گذارده میشوند. تخمها به ماده چسبناکی آغشته است و در نتیجه مقداری آرد به آنها می چسبد و بزرگتر جلوه می کند.  این تخمها اغلب به جدار ظروف و یا کیسه آرد چسبیده موجب انتقال و انتشار آفت می گردد. تخمها برحسب درجه حرارت و رطوبت محیط 3 تا 6 و بطور متوسط 8 روز بعد تفریخ میشود و بطور کلی دوره تکاملی تخم در T.cataneum کوتاه تر از دوره تکاملی در T. confusum است و رابطه کامل با درجه حرارت دارد. لاروهائی که از تخم خارج می شوند سفید رنگ اند و بلافاصله شروع به تغذیه می کنند. دوره تکاملی لارو برحسب درجه حرارت تغییر می کند و در حرارت 30 درجه 13 تا 14 روز و در حرارتهای پائین تر تا 4 ماه ممکن است بطول انجامد .

لاروها خیلی فعال و متحرک بوده و در آرد راهروهائی بوجود می آورند. لاروها 6 تا حداکثر 12 بار تغییر جلد میدهند و سپس در آخر دوره زندگی خود به سطح توده آرد آمده به شفیره تبدیل میشوند. دوره شفیرگی 6 تا 8 روز بوده سپس حشرات کامل خارج میشوند. قدرت مقاومت حشرات کامل در مقابل شرایط نامساعد بسیار زیاد است بطوریکه حشرات کامل 25 تا 40 روز می توانند بدون غذا زندگی کنند. حرارت ورطوبت در دوران های تکاملی این دو آفت اهمیت مخصوصی دارد. این دو حشره در حرارت های پائین تر از 12 درجه قادر به جفت گیری نیستند و اگر قبلاً جفت گیری کرده باشند در حرارتهای کمتر از 15 درجه نمیتوانند تخم ریزی کنند حرارت بالا مثلاً حرارت 35 درجه دوره های تکاملی را متوقف می کند اپتیمم درجه حرارت 28 تا 30 درجه است.

عامل رطوبت در تغییر زمان دوره های تکاملی شپشه های آرد اهمیتش کمتر از عامل حرارت می باشد. البته قدرت فعالیت و تکثیر این آفت در آردهای کاملاً خشک خیلی پائین می آید. تعداد نسل این دو آفت در سال نیز نسبت به حرارت محیطهای مختلف تغییر می کند. در آب و هوای معتدل و گرم تا 9 نسل میتوانند بوجود آورند. ولی در آب و هوای معتدل و سرد تعداد نسل کمتر است. این دو آفت در آب و هوای کرج 3 تا 4 نسل در سال دارند. با اینکه این دو شپشه از مهمترین آفات آرد و مواد نشاسته ای محسوب می شوند با اینحال از آرد، بلغور، سبوس و دانه های بادام زمینی ، کرچک ، کنجد، کتان ، کاکائو، بذور مختلف و میوه های خشک نیز تغذیه می کنند.

لاروهای این دو حشره از دانه های سالم جو و گندم نمیتوانند تغذیه کنند ولی از دانه های شکسته غلات و یا دانه هائی که قبلاً مورد تغذیه سایر آفات واقع گردیده اند تغذیه می کنند. خسارتی که این دو شپشه به آرد وارد می آورند خیلی زیاد است زیرا هر لارو روزانه معادل هم وزن خود آرد میخورد و با فضولات و پوسته های خود آنرا آلوده می کند و از این جهت ارزش نانوائی آرد پائین می آید و در صورت آلودگی شدید و فراوانی فضولات، آرد تلخ میشود وبوی نامطبوع از آن استشمام می شود.

مبارزه

از آنجائیه حشره کامل و حالات دیگر تکاملی آن نسبت به سرما و گرما حساسیت دارند . در زمستان و در حرارت های زیر صفر می توان در و پنجره انبار آلوده را چند روز باز گذاشت و در روزهای بسیار گرم تابستان نیز همین عمل را میتوان انجام داد. در منازل آردهای آلوده را میتوان در تابستان زیر آفتاب پهن کرد و با الک کردن آنها تخمها و فضولات و لاروها را از داخل آن خارج نمود. در مبارزه شیمیائی ضد عفونی انبار قبل و بعد از انبار کردن مواد غذائی توصیه می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rust- red Flour Beetle, Tribolium castaneum.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شپشه آرد Tribolium- confosum

 

 


شپشه گندم                          Sitophilus granaries

                                   Curculionidae

مشخصات مرفولوژیکی:

حشره کامل برنگ قهوه ای براق و طول آن 3 تا 5 میلیمتر است. سر بشکل خرطومی و شاخک از نوع زانوئی و ده بندی است. بند اول شاخک طویل و در انتها قدری متورم است و در این قسمت 6 بند دیگر شاخک که تقریباً مساوی و متحدالشکل وجود دارد. سه بند آخری با یکدیگر تلفیق شده تشکیل یک ماسو massue را می دهد. صفحه پشتی آن طویل تر از صفحه پشتی سینه شپشه برنج Sitophilus oryzae بوده و دارای نقاط فرورفته بشکل بیضی ومجزا از یکدیگر است.

بالپوشها نیز دارای فرورفتگی های نقطه ای شکل مرتب است که تشکیل نوارهای نقطه چین را می دهد. این سوسک بال زیری نداشته و قادر به پرواز نیست. ران پاها قوی و پنجه بندی است . ولی بعلت نامشخص بودن بند ماقبل آخر پنجه ها چهاربندی بنظر می رسند. طول هربالپوش تقریباً مساوی طول پیش گرده است. فرورفتگیهای خطی بالپوشها بسیار ریز ولی مشخص می باشند. آخرین حلقه شکم در نرها گرد و برآمده است. لارو این حشره برنگ سفید مایل بصورتی و سرآن برنگ قهوه ای رنگ و بدون پا است . طول لارو پس از رشد کامل در حدود 3 میلیمتر است. بدن این لارو در قسمت شکم مسطح و در قسمت پشت محدب می باشد.

 

 

بیولوژی:

حشره کامل اندکی پس از خروج از دانه جفت گیری می کند این عمل در تمام طول زندگی حشره و بدفعات زیاد انجام می شود. حشره برای جفت گیری حداقل به گرمای 12 درجه سانتیگراد نیاز دارد و اگر از 33 درجه تجاوز کند این عمل متوقف می شود. تخم ریزی یک تا دو هفته بعد آغاز می شود. برای تخم ریزی حشره ماده ابتدا بکمک قطعات دهانی خودحفره ای به عمق 1 تا 5/1 میلیمتر روی دانه ایجاد می کند. سپس شکم خود را برگردانیده یک عدد تخم در درون آن قرار می دهد و بلافاصله روی آنرا بوسیله یک ماده چسبنده می پوشاند.

مجموع تخم هائی که یک حشره ماده در طول زندگی خود می گذارد بستگی به عوامل مختلف مانند افزایش گرما رطوبت نسبی و نرم بودن پوست دانه داشته و بین 200- 150 عدد و گاهی تا 350 عدد تخم می گذارد. دوره رشد جنینی در گرمای 28 درجه سانتیگراد مدت 6 روز و در 20 درجه 10 روزطول می کشد بعد از تفریخ تخم ها لارو کرمی شکل خمیده از محل زیرتخم مستقیماً بداخل دانه نفوذ می کند. لاروتمام مراحل رشدی خود را در داخل دانه می گذراند و در این مدت از محتویات دانه گندم تغذیه می کند. از یک دانه به وزن 48 میلیگرم در پایان دوره لاروی تنها 28 میلیگرم باقی می ماند که نصف آن نیز مربوط به مدفوع لارو می باشد. دوره لاروی در گرمای 28 درجه و رطوبت نسبی 70 درصد در حدود 24 روز طول می کشد. در این مدت لارو 4 بار پوست اندازی می کند. لاروسن آخر برای شفیره شدن در زیر پوست دانه اطاقکی آماده کرده و در آنجا متوقف می شود. دوره شفیرگی در شرایط مساعد در حدود یک هفته طول می کشد. پس از آن حشره کامل پوست دانه را سوراخ کرده از آن خارج می شود.

دوره زندگی این آفت از تخم تا حشره کامل در 28 درجه سانتیگراد و 70 درصد رطوبت نسبی 38 روز طول می کشد. شپشه گندم یکی از آفات مهم غلات بشمار رفته و خسارت آن در انبارهای گرم و مرطوب فوق العاده شدید است در اثر حمله این آفت زمینه برای فعالیت دیگر آفات انباری که قادر نیستند از دانه های سالم تغذیه کنند فراهم می شود.

برای مبارزه با این آفت مانند سایر آفات انباری ضد عفونی انبار و غلات با سموم گازی است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حشره کامل شپشه گندم Sitophilus granarius L.

 

 

شپشه برنج                                          Sitophilus oryzae

Curculionidae Coleop.

مشخصات مرفولوژیکی :

حشره کامل برنگ قهوه ای تیره که طول بدن آن 3 تا 5 میلیمتر می باشد روی پیش گرده از فرورفتگیهای گرد پوشیده شده و در کناره جلوی آن فرورفتگیهای ردیفی درشت، مانند کمربند وجود دارد. شیارهای طولی بالپوشها کاملاً مشخص و بین این شیارها فرورفتگیهای ریزی وجود دارد. رنگ عمومی بالپوشها قهوه ای تیره و روی هر بالپوش دو لکۀ بزرگ برنگ قهوه ای روشن یکی در نزدیکی قاعده و دیگری در انتها دیده می شود. شپشۀ برنج دارای بالهای زیری فعال است که بموقع از آنها برای پرواز در مزارع غلات استفاده می کند. حشرات نر از روی آخرین حلقه شکم که برآمده است از ماده ها قابل تشخیص می باشند خرطوم نرها نسبت به ماده ها هم ضخیم تر و هم کوتاهتر است. تخم و لارو عیناً مانند تخم و لارو شپشه گندم و قدری کوچکتر از آنها می باشند.

بیولوژی:

منشأ این حشره هم جائی احتمالاً هندوستان است و در حال حاضر حدود پراکندگی آن در جهان بیشتر از شپشه گندم می باشد این حشره در نقاط گرمسیری ونیمه گرمسیری زندگی می کند به این جهت در کشورهای هندوستان، استرالیا ، اطراف دریای مدیترانه ، خاورمیانه و امریکا بفراوانی یافت می شود. خسارت عمده این حشره نیز مانند شپشه گندم در درجه اول مربوط به لارو آنست اما خود حشره کامل نیز در طول زندگی از دانه تغذیه می کند. شپشه برنج نه تنها به برنج بلکه به تمام غلات انباری مانند گندم، جو، ذرت، چاودار و غیره حمله می کند. همچنین میتواند از سبوس و آرد نیز تغذیه نماید. ولی در این صورت قادر به تولید مثل نخواهد شد. این حشره گاهی به دانه های بقولات نیز حمله می کند ولی لاروها در همان اوائل مراحل رشدی از بین میروند. طول عمر حشرات کامل بطور متوسط 5- 4 ماه وگاهی به 8-7 ماه نیز میرسد که در این مدت 400-576 عدد تخم می گذارد.

در شرایط 28 درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی 70 درصد طول دوره رشدی این حشره بمدت 28 تا 30 روز طول می کشد. بنابراین در سال 5 تا 6 و