بایگانی ها

مخاطرات ناشی از سموم و کودهای شیمیایی

 

 

مخاطرات ناشی از سموم و کودهای شیمیایی

حد تحمل سم

براساس قوانين مواد غذايي و تغذيه ماكزيمم حد باقيمانده سم عبارت است از ماكزيمم غلظت باقيمانده يك آفت كش كه وجود آن در سطح يا درون مواد غذايي مجاز دانسته شده است.

غلظت سم بر حسب ميلي گرم از آفت كش در كيلوگرم از مواد غذايي بيان مي شود.

دوام سم

سموم مورد استفاده در منازل و اماكن عمومي براي از بين بردن حشرات مزاحم و ناقل بيماري ها حتي الامكان كم دوام باشد. ولي در مزارع و باغات ، بخصوص در مورد حشراتي كه دوره جنيني آنها طولاني است و همچنين احتمال بارندگي و يا بروز ساير عوامل جوي وجود دارد مصرف سموم نسبتاً پردوام بلامانع است.

انواع سموم

سموم كلره (تركيبات آلي كلردار) كه از قديمي ترين و مشهورترين تركيباتش د.د.ت مي باشد كه به جرات مي توان گفت تا كنون هيچ حشره كشي به اين وسعت مصرف نشده است. اين سم براي مبارزه با انواع آفات مورد استفاده قرار مي گيرد.

سموم فسفره: از انواع تركيبات آلي فسفردار مي باشند و پيش از جنگ جهاني دوم استفاده آنها مورد استقبال جهاني قرار گرفت. سموم فسفره آلي كه نسبتاً ناپايدارند به تدريج جايگزين سموم كلره آلي شدند كه پايدارترند و براي پستانداران نسبت به سموم ديگر سمي تر مي باشند

سموم سيستميك: به سمومي گفته مي شود كه وقتي روي برگها يا شاخه ها و يا روي ريشه پاشيده شوند وارد شيره گياه شده و بعد به كليه قسمت هاي گياه راه مي يابد و در نهايت باعث مرگ و مير حشرات مي شود.

سموم كاربامات: اين سموم از مشتقات اسيدكارباميك مي باشند و براي مبارزه با حشرات ، آفات گياهي و دامي ساخته شده و به بازار عرضه گريده است.

سموم تدخيني: كه از طريق نفوذ بخار سمي به داخل منافذ و لوله هاي تنفسي آفات را مسموم مي كند. لذا بايد به صورت گاز يا بخار درآيند. اين سموم ممكن است در سيستم تنفسي آفات اختلال ايجاد مي كند و يا روي سيستم عصبي آفات اثر گذارند. اين سموم بيشتر در داخل منافذ و داخل انبارها استفاده مي شوند.

 

 

بررسي اثرات سموم بر روي انسان و ديگر موجودات زنده

از جمله سمومي كه اثر آن بر روي انسان و ديگر موجودات زنده چشمگير بوده د.د.ت مي باشد. چنانچه اين سم به همراه مواد غذايي از طريق دستگاه گوارش وارد بدن شود به آساني جذب بدن مي شود . بعداز وارد شدن در بدن به لحاظ آن كه در چربي حل مي شود ، در قسمت هايي از بدن كه داراي چربي مي باشد مثل غدد فوق كليوي ، تیروئيد تجمع پيدا مي كند.

مسموميت با د.د.ت علائمي دارد عبارت است از: خارش دست و پا ، درد شديد مفاصل ، ضعف ماهيچه ها ، كاهش وزن بدن و خستگي. د.د.ت باعث كوري ماهي ها مي شود و روي چشم ماهي ها پرده اي سفيد رنگ ايجاد و مانع ديد آنها مي گردد. تحقيقات نشان داده اگر ماهيها در معرض غلظت هاي كم د.د.ت قرار گيرند مبتلا به كوري و تيرگي عدسي چشم مي شوند. از ديگر اثرات مهم آن در پرندگان مشاهده مي شود ، نازكي پوست تخم انهاست. علت اين امر تاثير آنها روي آنزيم هاي كلسيم ساز بدن و مختل نمودن آنهاست كه در نتيجه اين امر شكسته شدن آسان پوست تخم آنها و اختلال در امر و زاد و ولد مي باشد.

سموم فسفره هم اثرات خطرناك و مرگباري به دنبال دارد. سموم فسفره باعث بروز مسمويت حاد در افرادي مي شود كه در اثر سمپاشي و يا به صورت تصادفي با اين سم سروكار دارند و يا از طريق خوردن باقيمانده سموم در سبزيها و ميوه جات سمپاشي شده مسموم مي شوند.

اثرات زيست محيطي استفاده از آفت كش ها و سموم

يك آفت كش مطلوب و سازگار با محيط زيست بايد ويژگي هاي متعددي داشته باشد از جمله:

 1ـ فقط آفت مورد نظر را نابود سازد

 2ـ اثرات سوئ بهداشتي دراز مدت يا كوتاه مدت بر سلامت انسان نداشته باشد.

 3ـ قابل تجزيه در طبيعت باشد

 4ـ مقاومت ژنتيكي آفات را افزايش ندهد

 5ـ استفاده از آن بصرفه باشد.

واقعيت اين است كه متاسفانه هم اكنون آفت كش يا تركيب شيميايي با ويژگي هايي كه ذكر شد وجود ندارد. استفاده درست از آفت كش ها همانگونه كه ابزار مناسبي در اختيار كشاورزان براي مبارزه با آفت هاي گياهي است استفاده نادرست از آن مي توان سلامت و بهداشت گروه زيادي از مردم را به مخاطره بياندازد. اين تركيبات مي توانند حتي از طريق آب و خاك وارد زنجيره غذايي شده و محيط زيست را آلوده كند.

اثرات منفي و زيان آور آفت كش ها و سموم

1.    افزايش مقاومت ژنتيكي آفات

2.    تبديل آفت هاي ضعيف به آفت هاي قوي

3.    كم اثر شدن آفت كش ها و نياز به توليد مداوم آنها به صورت قوي تر

4.    قابليت جابجايي و انتشار در عوامل جاندار و بي جان

5.    اثرات كوتاه مدت و بلند مدت بر سلامت و بهداشت انسان.

 راههاي آلودگي آب با سموم كشاورزي

  شسته شدن سموم توسط آب باران به ويژه اگر بارندگي بلافاصله پس از سمپاشي اتفاق افتد همچنين آب باران ضمن نفوذ در بايه هاي زيرين زمين ، آلاينده هاي را به همراه خود تا اعماق زمين منتقل مي نمايد به طوري كه در بعضي از چاه ها تا عمق 60 متري وجود سموم حشره كش اثبات شده است.

هنگام سمپاشي عموماً سم مصرفي به درخت و گياه محدود نمي شود بلكه مقداري از آن به اطراف به خصوص بر روي زمين و آبهاي اطراف پراكنده مي شود. اين امر به ويژه اگر سمپاشي هوايي باشد اهميت و گستره ي زيادي دارد.

جذب حشره كش بوسيله خاك و انتقال آن از طرق فرسايش

تخليه پساب كارخانجات توليد كننده حشره كشها

تخليه پساب شستشوي ميوه جاتي كه بقاياي آنها هنوز زايل نشده است.

باد نيز گاهي در انتقال حشره كش به نقاط دوردست موثر است ، تجربه نشان داده كه سم پاشي هوايي هم در انتقال سموم نقش زيادي دارد.

راههاي آلودگي آب با سموم كشاورزي

سموم و كودهاي شيميايي از زمين هاي كشاورزي به منابع آب راه پيدا مي كنند كه حدود 15 درصد علت آلودگي آب را شامل مي شود. سموم كشاورزي به طور مستقيم بر كيفيت آب تاثير مي گذارند ولي در مورد كودهاي آلي وقتي اين كودها به مقدار زياد وارد خاك گردد مازاد آن توسط آبهاي خروجي و به طريق زهكشي وارد رودخانه ها و يا درياچه ها شده و با تامین غذاي جلبك ها باعث رشد سريع آنها مي شود. تجزيه اين مواد سبزينه اي اكسيژن آب را مصرف و باعث مرگ موجودات آبزي شده و تدريجاً آب هاي ساكن با اجساد آنها اشغال مي گردد و سپس تجزيه توسط باكتري هاي هوازي آغاز مي شود. با كاهش اكسيژن باكتري هاي بي هوازي فعال مي شوند كه نتيجه فعاليت اين باكتري ها اصطلاحاً مرگ رودخانه است نشانه هايي كه بوسيله آن ها مي توان شرايط بي هوازي يا مرگ رودخانه را تشخيص داد.

علائم مرگ رودخانه

1.    رنگ آب تيره است.

2.    بوي تعفن گاز هيدروژن سولفوره و بوي گازهاي متان و آمونياك به مشام ميرسد.

3.    حباب هاي گاز از کف مي جوشد و به سطح مي آيد.

4.    توده هاي لزج ژلاتینی به دیواره ها چسبيده و گاهي بصورت رشته هاي طويل درجهت جريان آب شناور مي باشد.

آلودگي خاك ناشي از آفت كش ها و سموم كشاورزي

مطالعه بر روي اثرات مخرب  آفت کش ها نشان داده است كه بعضي از آفت كش ها چون حشره كش های آلي کلره به دليل پايداريشان در خاك نه تنها ممكن است محيط را براي نباتاتي كه در تناوب زراعي وارد مي شوند نامطلوب  سازند بلكه ممكن است از طريق نقل و انتقال و جذب در بافتهاي چربي و بالاخره ورود به زنجيره غذايي موجبات آلودگي بخش هاي مختلف بیوسفر شود. در حال حاضر بيش از 60000 نوع تركيبات موثر به عنوان آفتكش شناخته شده اما كاربرد وسيع به كمتر از 50 مورد محدود مي گردد. آفت كش ها از راه هاي مختلفي وارد خاك مي شود.

1.    از طريق كاربرد مستقيم آنها در خاك

2.    از طريق سمپاشي و برگشت مستقيم ذرات سموم معلق در هوا به زمين

3.    سموم جذب شده در سطح ذرات خاك معلق در هوا و نشست آنها بر زمين

4.    بقاياي نباتي كه بر خاك اضافه مي شوند و سموم جذب شده به وسيله موجودات زنده خاك (غير ذره بيني) مي باشد.

نقش كودهاي معدني در آلودگي خاك

آلودگي خاك ناشي از به كارگيري كودها از طريق تغيير در خصوصيات فيزيكي شيميايي و بيولوژيكي خاك بوجود مي آيد. كودهاي معدني از سه طريق خصوصيات شيميايي خاك را تحت تاثير قرار داده و آلودگي آن را باعث مي شود.

الف) تغيير غلظت املاح ، در خاك عناصر غذايي به صورت املاح محلول در دسترس نبات قرار مي گيرند ولي در عين حال مقادير زياد املاح محلول رشد و نمو نباتي را متاثر و دچار اختلال مي سازد در اين شرايط خاك را شور مي نامند.

ب) تغییر PH   

ج) ايجاد مسمويت و كاهش در عناصر جزء مي باشد.

آثار زيان بخش كودهاي شيميايي به خاك

1ـ حضور مازاد بر نياز برخي از عناصر در محيط خاك و براي بسياري از گياهان مسمويت مي آورد. كودهاي شيميايي بيماري ها و آفات گياهي را افزايش داده به طور غير مستقيم سلامت انسان و دام را به خطر مي اندازد.

2ـ بيشترين توليدات ازت در خشكي ها به صورت بيولوژيكي انجام مي شود. همچنين زيان و فايده كمبود ازت را در خاك هنگامي كه فرآيند دنيتریفیکاسیون كمبود ازت قابل جذب در خاك رخ مي دهد. اكسيد نيتروژن توليد شده به استراتوسفر راه يافته ازن را تخريب مي كند. از سوي ديگر همين فرآيند با آزاد كردن ازت از خاك هايي كه مقادير اضافي ازت را مثلا از راه باران اسيدي دريافت كرده اند ، به عنوان يك دريچه اطمينان عمل مي كند.

3ـ آبشويي زياد نيترات در محيط زيست پيامدهاي نامطلوبي دارد. اگر نيترات با غلظت زياد وارد آب آشاميدني باشد براي سلامت انسان مخاطره انگيز است و باعث بيماري هاي بلو بیبی مي شود. و نيز از عوامل بروز سرطان در انسان است.

 راههاي كاهش ميزان مصرف سم

مبارزه زراعي: كشت مداوم و همه ساله يك گياه در يك زمين سبب افزايش جمعيت آفات و علفهاي هرز مي شود. بنابراين با تفاوت كشت محصول به علت وجود غذاي كافي و ميزان فعاليت جمعيت آفات و بيماريها را مي توان به حداقل رساند كه در نتيجه آن سموم كمتري مصرف مي كنيم.

مبارزه مكانيكي: اين روش، شامل جمع آوري تخمير شفيره و حشره كامل آفات و جمع آوري شاخه ها و گياهان آلوده مي باشد.

مبارزه فيزيكي: شامل استفاده از سرما ، گرما ، نور و امواج راديويي مي باشد.

مبارزه بيولوژيكي: را مي توان روشي براي از بين بردن يا كاهش جمعيت حشرات مضر و موذي از طريق تكثير و رهاسازي دشمنان طبيعي آنها تعريف كرد كه اهداف آن:

1) پايين نگهداشتن جمعيت آفات در مزارع و باغات

2) بالابردن جمعيت حشرات مفيد

3) سالم سازي محيط زيست

4) از بين بردن زمينه هاي مقاومت بيولوژيكي در حشرات كه در اثر سمپاشي هاي مكرر و بي رويه پيش آمده

5) ايجاد تعادل بين حشرات مفيد و آفات مختلف

6) كاهش هزينه توليد زراعي در واحد سطح با جلوگيري از سمپاشي هاي بي رويه.

نتيجه گيري :

مصرف بی رويه سموم شيميايي باعث مقاوم شدن آفات به سموم مي شود و علاوه بر اين نابودي ساير موجودات را نيز همراه دارد. امروزه به اين باور رسيده اند كه مناسب ترين روش مبارزه با آفات و بيماري هاي گياهي به كارگيري ساز و كارها و قانون مندي طبيعي است.

بعداز استفاده گسترده از سموم شيميايي پيامدهاي ناگوار آن به تدريج بر روي انسان، جانوران، زيست بوم ها آشكار شد ، با پيدايش گونه هاي مقاوم در بين آفات بعضي از سموم قابليت تاثير خود را از دست داده اند و به اين ترتيب كه نه تنها در گونه هاي آفت تعادلي ايجاد نشده بلكه با به هم خوردن توازن بيولوژيكي و از بين رفتن دشمنان طبيعي آفات، روز به روز به جمعيت آفات افزوده مي شود.

 

کود کمپوست

این کود که از پسماندهای خانگی و غذایی تولید می‌شود یکی از عالی‌ترین کودها برای مصارف کشاورزی به شمار می‌رود که تولیدکنندگان گل و گیاه نیز امکان استفاده از این کود را نیز دارند . منیزیوم و فسفات موجود در این کود سبب آبرفتی شدن خاک‌های کشاورزی و جذب سریع تر مواد مغذی درون خاک می‌شود.

کود حیوانی

 

 

تصویری از فضولات اسب که به‌عنوان کود حیوانی از آن استفاده می‌شود

کود حیوانی در حقیقت از فضولات حیوانات تهیه می‌شود که بیشتر از کود گوسفند و گاو و اسب و یا مرغ تشکیل می‌شود . کود حیوانی به علت دارا بودن حجم وسیعی از مود آلی و غذایی باقی مانده که برای غنای خاک بسیار مفید می‌باشد در طول تاریخ همواره مورد توجه کشاورزان بوده است .

کود انسانی نیز در رده کودهای حیوانی به حساب می‌آید. در بعضی کشورها از جمله ایران از مدفوع انسانی به عنوان کود در مزارع کشاورزی استفاده می‌شود.[۱][۲]

کود شیمیایی

کودهای شیمیایی موادی هستند که به صورت شیمیایی تولید شده که دارای مواد مغذی مورد نیاز گیاه می‌باشند.

تاریخچه

تولید این نوع کودها، در کشاورزی و ازدیاد تولید محصولات زراعی انقلابی را به وجود آورد. طی مرور زمان تولید این کودها رو به فزونی گذاشته و از آنجا که علاوه بر این که این کودها باعث ازدیاد محصول می‌گردد باید این را هم در نظر داشت که، این کودها صدمات زیادی را به خاک، موجودات زنده و اکوسیستم وارد می‌نمایند.

استفاده بهینه

امروزه در دنیا تلاش بر آن است که برای تولید محصولی بهتر، سالم‌تر و همچنین آسیب رساندن کمتر به محیط زیست این نوع کودها را به صورت بهینه مصرف نمایند.

در مصرف این نوع کودها باید دقت زیادی شود چون بعضا به دلیل قدرت دوزهای بالای مواد موثره اثرات منفی بر روی گیاه می‌گذارند. کودها از لحاظ کیفی باید در سطح قابل قبولی باشد و برای آنکه معلوم گردد کود مورد استفاده از کیفیت لازم برخوردار است و همچنین مقدار مورد نیاز و فهمیدن دیگر خصوصیات باید آزمایشهای ذیل را روی آن انجام داد:

  • تعیین کیفیت کود
  • تعیین میزان کود مصرفی در کشاورزی
  • تعیین عناصر تشکیل دهنده کود
  • تعیین میزان آلایندگی کودها از نظر پارامترهای زیست محیطی در خاک و آب

در آزمایشگاه آنالیز کود انواع آزمایشهای شیمیایی (آلی، معدنی) میکروبیولوژی و برخی پارامترهای فیزیکی بر روی انواع کودها انجام می‌گیرد تا بتوان کود را مورد بررسی قرار داد.

منابع

 

آشنایی با کود شیمیایی

توسط : kparsa

              در این بخش با کود های شیمیایی که مهمترین کودها در دنیای امروزند مطالبی برای تحقیق درس علوم مینویسم.

به طور کلی اصطلاح کود یا فرتی لایزر به هر نوع ماده معدنی یا آلی که دارای یک یا چند عنصر غذایی باشد اطلاق می گردد.

 

کودها به چند دسته تقسیم می شوند که عبارتند از:

١) کودهای شیمیایی      ٢) کود آلی        ٣) کود بیولوژیک

 

کودهای شیمیایی بر اساس نوع عنصر تقسیم بندی می کنند. به عنوان مثال کودهای ازتی، فسفری و پتاسیمی دارای یک یا دو عنصر هستند ولی اگر یک کودی همه عناصر را با هم داشته باشد اصطلاحاً کود کامل نامیده می شود.

 

کودهای شیمیایی در کارخانجات کود سازی تهیه می شوند. اساس تولید کودهای شیمیایی این واکنشی است که در ذیل آمده است:

 

واکنش هابر _ بوش                      N2+3H2 ______________ 2 NH3

N2 از هوا و H2 از گاز متان و CH4 تأمین می شود. یعنی N2+3H2 در حضور دما و فشار کاتالیزور مناسب تبدیل به 2NH3 (مولکول) می شود.

آمونیاکی که طی این واکنش تولید می شود یک کود ازت است. کود ازته با ٨٢ درصد نیتروژن یا ازت در خیلی از کشورها مستقیماً به عنوان کود در خاک تزریق می شود و در ایران امکانات برای مصرف آن کم است. آمونیاک به عنوان ماده اولیه می تواند برای تولید سایر کودهای ازتی مورد استفاده قرار گیرد.

 

اگر NH3 را با مولکول 3o2 ترکیب کنیم کود اوره تولید می شود که از پر مصرف ترین کودهای شیمیایی است. اگر NH3 را با H2SO4 ترکیب کنیم کود فسفات آمونیوم تولید می شود که از بهترین کودها برای شرایط خاک های قلیایی است. یعنی کودی است دارای خاصیت اسیدی و بسیار مطلوب و مناسب برای شرایط خاک ایران.

 

 خواص کودهای شیمیایی ازتی

یکی از کودهای مصرفی، کود اوره است. کود اوره که به کود شکری نیز معروف است در سطح جهان از پر مصرف ترین و ارزان ترین کودهای شیمیایی ازتی است. کود اوره ٤٦ درصد ازت دارد و حلالیتش در آب خیلی خوب است و به همین دلیل در خاک برای تهیه محلول های کودی و محلول پاشی بر روی گیاه مورد استفاده قرار می گیرد.

 

در محلول پاشی روی گیاه ممکن است که کود اوره دارای مقداری ماده سمی بیوره باشد که این ماده نباید از یک مقدار مشخص بیشتر باشد.

 

مشکلی که در ارتباط با کود اوره وجود دارد این است که به دلیل حلالیت زیادش شستشویش در خاک خیلی زیاد است. یعنی اگر آب آبیاری یا بارندگی زیاد و خاک شنی باشد به راحتی این کود در خاک شسته می شود.

 

کود مهم دیگر، کود سولفات آمونیوم است. این کود ٢١ درصد ازت و ٢٤ درصد گوگرد دارد و اسیدزا بوده و بهترین کود برای شرایط خاک های ایران است. کود سولفات آمونیوم به دلیل پائین بودن درصد ازت آن نسبتاً گران است. کود نیترات آمونیوم از کودهای مهم دیگر است که از ترکیب آمونیاک و اسید نیتریک تولید می شود.

 

ویژگی این کود آن است که دارای هر دو نوع منبع ازتی گیاه یعنی نیترات و آمونیوم است. و یکی از معایبش آن است که به راحتی رطوبت هوا را جذب می کند و دانه های کود بهم چسبیده و تشکیل کلوخه می دهند و دیگر آنکه اشتعال زا است. یعنی اگر ضربه یا فشاری به کود وارد شود آتش می گیرد و مشکل آتش سوزی به وجود می آید.

یکی دیگر از کودهای ازتی مشهور و معروف کود اوره با پوشش گوگردی است. حلالیت کود اوره بالاست و امکان شستشویش زیاد بوده و دانه های کود اوره بر روی آن یک پوشش گوگردی ایجاد می کنند.

 به این کود اصطلاحاً کند حل می گویند. یعنی کود SU به تدریج ازت خود را آزاد می کند و شستشو و تلفات کود خیلی کمتر بوده و از این نظر می تواند کود مناسبی باشد ولی نسبت به کود اوره معمولی گران است و برای گیاهان زینتی و برای شرایطی که امکان آب شویی زیاد بوده یا  محصولاتی که از نظر اقتصادی با صرفه است می تواند کود مناسب و مفیدی باشد.

 

کدام کود ازتی برای مصرف توصیه می شود؟

 

انتخاب کود ازتی می تواند به چند پارامتر وابسته باشد. یکی از این ها قیمت کود است. همانطور که گفتیم کود اوره نسبت به کود سولفات آمونیوم خیلی کود ارزان تری است. کود ٤٦ درصد ازت و کود سولفات آمونیوم ٢١ درصد ازت دارد.

 

شرایط خاک نیز می تواند عامل تعیین کننده ای برای انتخاب کود باشد. اگر خاک خیلی قلیایی و PH آن بالا باشد با مصرف کود سولفات آمونیوم تا حدودی PH را کاهش می دهیم.

 

در بعضی از گیاهان کود نیترات آمونیوم کود مناسبی است البته از نظر تغذیه شاید کودها با هم تفاوتی نداشته باشند.

 

 

جدول خواص کودهای شیمیایی ازتی مهم

 

 ١)سولفات آمونیوم: کود سولفات آمونیوم دارای ٢١ درصد ازت و ٢٣ درصد گوگرد است. این کود اسید زا و مناسب خاک های آهکی بوده و نسبتاً گران و کمی مقاوم به شستشو می باشد.

٢)کود اوره ٤٦ درصد ازت دارد. این کود اسید زا نیست و مناسب بیشتر خاک ها بوده، ارزان و رایج ترین کود ازتی ایرانی است.

٣) کود نیترات آمونیوم ٢٦ درصد ازت دارد. این کود اسید زا نیست و مناسب برای چغندر قند بوده و نسبتاً گران و حساس به شستشو می باشد.

٤) کود فسفات آمونیوم ١٧ درصد ازت و ٢٦ درصد ایدرید فسفریک دارد. کود فسفات آمونیوم نسبتاً اسید زا و دو منظوره بوده و قیمت مناسب داشته و کمی مقاوم به شستشو می باشد.

٥) کود اوره فرم ٢٦ درصد ازت دارد. این کود نسبتاً اسیدزا و مناسب چمن بوده، گران و خیلی مقاوم به شستشو می باشد.

٦) کود اوره با پوشش گوگرد ٣٥ درصد ازت دارد. اسیدزا و مناسب خاک های سبک و مقاوم به شستشو بوده و قیمت آن مناسب است.

 



۰ نظر