خواص شیر بز

شیر بز به لحاظ ترکیب شیمیایی و محتوی قند، چربی و پروتئین دارای بالاترین شباهت با شیر انسان است و به دلیل عدم ایجاد حساسیت در مقایسه با شیر گاو، جایگزین بهتری برای تغذیه نوزادان و سالمندان است. شیر بز در مقایسه با شیر گاو به لحاظ کیفیت پروتئین و چربی و قابلیت هضم و جذب مواد معدنی نظیر؛ کلسیم، منیزیم، مس و آهن مطلوب تر است. درصد چربی شیر بز اندکی بالاتر از شیر گاو است و به این دلیل شیر بز برای مصرف کنندگان به لحاظ طعم و مزه مقبولیت بیشتری نسبت به شیر گاو دارد.

شیر بز خواص تغذیه‌ای فراوانی دارد. از جمله خواص مفید آن عبارتند از: تحریک سیستم آنتی‌اکسیدانی بدن، تسریع دفع فرآورده‌های زاید حاصل از واکنش‌های شیمیایی در بدن، کاهش روند پیری و مفید برای افراد مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی (نوعی بیماری عصبی). پروتئین و چربی موجود در آن ارزش تغذیه‌ای بالایی دارد. مواد معدنی چون کلسیم، فسفر، منیزیم، آهن، روی و مس با قابلیت جذب بالا و نیز ویتامین‌های گروه B و ویتامین‌های A و D در مقادیر کافی در شیر بز یافت می‌شوند. کلسیم موجود در این شیر بدلیل قابلیت جذب بالایی که دارد،  از پوکی‌استخوان جلوگیری کرده و شکنندگی آن را کاهش می‌دهد.

شیر بز غذایی مفید برای شیرخواران برای نوزادانی که امکان تغذیه با شیر مادر برایشان وجود ندارد، شیر بز در مقایسه با شیر گاو انتخاب مناسب تری است. شیر بز بدلیل هضم و جذب راحت پروتئین های تشکیل  دهنده آن و عدم تشکیل دلمه، چربی های با کیفیت بالا و نیز قابلیت هضم و جذب راحت، جذب بیشتر مواد معدنی چون کلسیم، منیزیم، مس و آهن مفیدتر تلقی می شود. نوزادانی که به شیر گاو آلرژی یا عدم تحمل دارند، شیر بز با داشتن اجزای قابل هضم تر و آلرژی زايی کمتر، جایگزین بهتری است. نشان داده شده که شیر تازه بز، در شکل گیری سیستم ایمنی و سیستم عصبی نوزاد و نیز در تنظیم تعادل انرژی نوزادان نقش ایفا می کند.

شیر بز و اثرات محافظتی آن در برابر بیماری‌های قلبی- عروقی : یکی از علت های اصلی مرگ در دنیا از جمله ایران، بیماری های قلبی عروقی است. در کنار عوامل دارویی و تغییرات شیوه زندگی، نوع تغذیه نیز یکی از مهم‌ترین     روش های پیشگیری و درمان آن محسوب می شود. شیر بز از طریق کاهش چربی های خونی، اثرات آنتی‌اکسیدانی و دفع مواد زاید، پیشگیری از چاقی و دیابت نوع دو (که هر دوی این بیماری ها، فاکتورهای خطر قوی برای بروز این بیماری محسوب می شوند) و نیز پیشگیری از تشکیل لخته خونی، غذایی مفید برای افراد مبتلا به بیماری های قلبی  عروقی است. این غذای مفید، از طریق غیر فعال کردن واکنش‌های منجر شونده به تشکیل عوامل خطر‌زا، از این بیماری‌ها پیشگیری می کند.

شیر بز، راهکاری مفید برای کاهش کلسترول خون آمارها نشان داده اند که هر 1 درصد افزایش در غلظت کلسترول سرمی، با افزایش 3-2 درصد در خطر بیماری های قلبی - عروقی همراه است. شیر بز بدلیل دارا بودن ترکیبات کاهش دهنده کلسترول خون، کاهنده قوی چربی های خونی بخصوص کلسترول خون است. محتوای کلسترول آن پایین بوده و از طرفی حاوی چربی‌هایی است که تولید کلسترول را در بدن کاهش می دهند و ضمنا ترشح و دفع آن را از بدن افزایش داده و نیز جذب کلسترول را از محیط روده کاهش می دهند. همچنین خاصیت کاهندگی کلسترول مربوط به شیر بز را به محتوای بالای آنتی‌اکسیدانی آن نسبت می دهند که منجر به افزایش بیشتر دفع کلسترول می گردد.

شیر بز و اثرات پیشگیری کننده آن در چاقی : چاقی که در نتیجه دریافت انرژی اضافی و کاهش مصرف (سوزاندن) آن ایجاد می شود، زمینه‌ساز بروز بیماری‌های زیادی است. در بروز آن علاوه بر عوامل ژنتیکی و محیط، هورمون‌ها نیز اثرگذار هستند. لپتین هورمونی است که از سلول های چربی بدن آزاد می شود. تنظیم تعادل انرژی، بلوغ جنسی، تعادل بین انسولین و گلوکز در بدن، تقویت عملکرد سیستم ایمنی و شکل‌گیری آن از جمله نقش های این هورمون است. اختلال در عملکرد این هورمون، منجر به بروز چاقی می گردد. لپتین در شیر بز یافت می شود. میزان لپتین بخصوص در شیر ترشح شده در ساعات اول پس از تولد حیوان زیاد می باشد.

از مصرف شير خام بز بخصوص در گروه‌های آسیب‌پذیر مثل شیرخواران و افراد سالمند، بدلیل آلودگی باکتریایی آن پرهیز نموده و بهتر است شیر پاستوریزه و نگهداری شده در دمای مناسب یخچال را برای مصرف انتخاب کنید. حرارت زیاد شیر باعث از بین رفتن بسیاری از مواد مغذی و ویتامین های آن می گردد و توصیه نمی شود. همچنین شیر بز در کنار محتوای بالایی از مواد معدنی و ویتامینی، از نظر ویتامین‌های اسیدفولیک و B12 فقیر است که باید در نظر گرفته شود.

شیر بز و اثرات آن  بر سیستم ایمنی یکی از مهم‌ترین وظایف سیستم ایمنی بدن محافظت در برابر میکروب های بیماری‌زا است. شیر بز با داشتن ترکیبات مفیدش به تقویت قدرت ایمنی کمک می کند. یکی از این ترکیبات مفید الیگوساکاریدها هستند که بعنوان کربوهیدرات غیر قابل هضم بوده و نقش فیبر غذایی را دارند. این ترکیب مفید در شیر مادر به‌اندازه 5 تا 8 گرم در لیتر یافت می شود. اگرچه این ترکیب در شیر بز 20 برابر کمتر از شیر مادر است، اما در مقایسه با شیر گاو به‌اندازه 10 برابر بیشتر است. الیگوساکاریدها لوله گوارشی را در برابر میکروب های بیماریزا محافظت کرده و رشد باکتری‌های مفید ساکن در روده را افزایش می دهند. همچنین این ترکیبات رشد بافت روده نوزادان را ارتقا داده و در ترمیم زخم نیز نقش دارند. نشان داده شده که الیگوساکاریدهای موجود در شیر بز اثرات ضد‌التهابی داشته و قابل توصیه برای بیماران با ناراحتی‌های التهابی روده هستند.

تولید شیر در نژادهای مختلف بز متفاوت است و از مقدار روزانه ۳۰۰ گرم در نژادهای بومی تا مقدار ۸ کیلوگرم در برخی نژادهای برتر و اصلاح نژاد شده تغییر می کند.

به طور حتم انتخاب نژاد برتر و مناسب عامل تعیین کننده ای در افزایش تولید شیر بز می باشد. برای مثال تعداد چهار راس بز شیری اصلاح نژاد شده می توانند در مجموع به اندازه یک رأس گاو هلشتاین شیر تولید کنند، در حالی که نیاز خوراک و نگهداری این چهار راس بز تقریباً نصف خوراک مصرفی یک رأس گاو هلشتاین است. همین مقایسه ساده نشان می دهد که با نگهداری بزهای شیری اصلاح نژاد شده، تقریباً سودی معادل دو برابر گاوهای هلشتاین عاید دامداران می شود.

اگر در محاسبات اقتصادی قیمت بالاتر شیر بز نسبت به شیر گاو را نیز دخالت دهیم، مزیت پرورش بز نسبت به گاو شیری بیشتر هم خواهد شد. 


کلمات کلیدی: #شیر بز
۰ نظر