بایگانی ها

الگوي توسعه كارآفريني روستايي در جنوب استان كرمان

چکیده

بدون تردید توسعه پایدار در روستاها در عصر حاضر مستلزم رفع مسائل و مشکلات موجود همچون بیکاری ، مهاجرت جوانان به شهرها ، عدم وجود سرمایه و امکانات کافی و ... می باشد و این امر از طریق آموزش های کارآفرینی و مهارت های کسب و کار به روستائیان امکان پذیر خواهد بود .  کارآفرینی روستایی فرآيندي است كه با بهره گيري از آن روستايي محدوديت ها و تفاوت هاي موجود ميان روستا و شهر را كنار مي زند و در جهت تولید ارزش با اعتماد به نفس، توانايی مي يابد ، بهترين محصولات و توليدات و يافته هاي خود را به بهترين نحوه به بازار هدف ارائه می نمايد و از طريق آن ضمن ارتقاء سطح زندگي خود از طريق سودي كه بدست مي آورد نسبت به داشتن سهمي در بازار احساس رضایت می كند و همچنين نسبت به ارتقاء سطح توليدات، محصولات و يافته هاي خود جهت دسترسي و حفظ بازار تلاش می نمايد و اين فرآيند باعث رساندن منفعت به كل روستا نيز می گردد. از طریق کارآفرینی روستایی می‌توان با شناسایی مزیت‌ها، ظرفیت‌ها و محدودیت‌های جوامع روستایی بر اساس برنامه‌ریزی راهبردی مناسب، به توسعه اقتصادی روستایی دست زد. هدف از این مقاله ارائه الگوی توسعه کارآفرینی در روستاهای جنوب استان کرمان و بیان تجربیات اجرای طرح می‌باشد . در این راستا ابتدا بر اساس مطالعات انجام شده در منطقه و تطبیق آن با اسناد بالا دستی و قوانین و مقررات موجود طرح کارآفرینی روستایی ( آموزش مهارت های کسب و کار به روستائیان ) تهیه و در اختیار معاونت آموزش و ترویج جهاد کشاورزی و سایر دستگاههای مرتبط با حوزه اشتغال استان کرمان قرار گرفت که پس از برگزاری جلسات تخصصی و کارشناسی با دستگاهها مورد تصویب قرار گرفت. سپس در جریان اجرای طرح از طریق تدوین و توزیع پرسشنامه هایی در بین مخاطبین ، اطلاعات مندرج در پرسشنامه ها مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفت . جامعه آماری این طرح تعداد 699 نفر از روستائیان جنوب استان کرمان بودند که در دوره های آموزشی کارآفرینی و مهارت های کسب و کار شرکت داشتند اجرای طرح باعث تشویق و ترغیب 12.7 % روستائیان شرکت کننده در دوره ها به کارآفرینی و ایجاد اشتغال در روستا گردید . همچنین نتایج به دست آمده در طرح گویای این واقعیت است که عدم وجود سرمایه اولیه کافی ، موانع موجود بر سر راه دریافت تسهیلات بانکی ، نبود آموزش های تخصصی و کاربردی ، فرآیندهای اداری طولانی در کسب مجوزها ، عدم تحقق وعده های مسئولین و مشکلات موجود در امر بازاریابی و فروش محصولات تولیدی روستائیان از مهمترین مشکلات کارآفرینان روستایی می باشد .

واژگان كليدي:  کارآفرینی روستایی جنوب استان کرمان

مقدمه

نقش و جايگاه روستاها درفرآيند هاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و سياسي در مقياس محلي، منطقه اي، ملي و بين المللي و پيامدهاي توسعه نيافتگي مناطق روستايي چون فقر گسترده، نابرابري فزاينده، رشد سريع جمعيت، بيكاري، مهاجرت، حاشيه نشيني شهري و غيره موجب توجه به توسعه روستايي و حتي تقدم آن بر توسعه شهري گرديده است . ضرورت تقدم و توجه به توسعه روستايي نسبت به توسعه شهري به اين علت نيست كه اكثريت جمعيت جهان سوم در مناطق روستايي قرار دارند، بلكه به اين علت است كه راه حل نهايي مسئله بيكاري شهري و تراكم جمعيت، بهبود محيط روستايي است . بنابراين، يکي از اهداف کلان توسعه در اغلب کشورها و از جمله کشور ما، کاهش بيکاري و توسعه فعاليت هاي شغلي است.

بنابراين از يك سو مسائل و مشكلات موجود در روستاها-  كه دامنگير شهرها و كل كشور نيز شده- و ريشه اكثر آنها، بيكاري موجود در روستاهاست. از سوي ديگر باتوجه به ويژگيهاي كارآفرينان و اهميت و نقش كارآفريني در شناسايي فرصت هاي جديد شغلي و ايجاد اشتغال، افزايش ثروت، رشد توليد و خدمات مي تواند بعنوان راهبرد جديدي براي كاهش بيكاري، افزايش درآمد، كاهش فقر و جلوگيري از مهاجرت هاي روستايي در واقع بعنوان يك راهبرد و استراتژي جديد در توسعه روستايي مطرح شود. و مي توان گفت كه توسعه روستاها در مقايسه با گذشته، پيوند گسترده تري با مفهوم كارآفريني يافته است.( احمدپور داریانی ، 1387)

اهميت و ضرورت طرح

 در شرایط کنونی کشور مهاجرت فزاینده روستائیان به شهرها از یک سو باعث شکل گیری آسیب های اجتماعی متفاوتی گردیده و از سوی دیگر جمعیت جوان و فعال روستاها را به شدت کاهش داده است . بنابراین ضروری است که در سیاست های توسعه روستایی بازنگری شود تا روستا بتواند رسالت خویش را در زمینه تامین امنیت غذایی شهروندان ، حفظ منابع حیاتی و اکوسیستم های طبیعی ، حفظ فعالیت های گردشگری و غیره به خوبی انجام دهد . ( افتخاری ، سجاسی قیداری ، 1389 )

روستاها عمدتا" از مناطق کمتر برخوردار محسوب می شوند که علیرغم برخورداری از مواهب طبیعی متاسفانه از امکانات مناسب اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی بی بهره اند . این محرومیت از امکانات باعث رشد بی رویه مهاجرت نیروی فعال روستا به شهر با هدف یافتن شغل مناسب گردیده است . طبق نتایج سرشماری نفوس و مسکن در 40 سال گذشته به ازای ایجاد یک شغل در روستا چهار شغل در شهر ایجاد گردیده است . این تفاوت فاحش یکی از دلایل عمده افزایش بیکاری در روستاهاست .

تجربیات توسعه روستایی در کشورهای مختلف جهان در چند دهه اخیر نشان می دهد که توسعه روستایی تنها با تزریق سرمایه و فن آوری محقق نمی شود بلکه عوامل زیادی در آن نقش ایفا می کنند . یکی از عواملی که در حال حاضر به عنوان راهکار اساسی در توسعه روستایی مطرح است توجه به مقوله کارآفرینی و تقویت روحیه کارآفرینی در روستائیان می باشد .

 بدون تردید توسعه پایدار در روستاها در عصر حاضر مستلزم رفع مسائل و مشکلات موجود همچون بیکاری ، مهاجرت جوانان به شهرها ، عدم وجود سرمایه و امکانات کافی و ... می باشد و این امر از طریق آموزش های کارآفرینی و مهارت های کسب و کار به روستائیان امکان پذیر خواهد بود . در این راستا با عنایت به تاکید برنامه پنجم لایحه برنامه ششم توسعه کشور و اسناد بالادستي بر اتخاذ برنامه ها و اقدامات اجرایی  جهت توسعه روستایی کشور طرح کارآفرینی روستایی (آموزش  کارآفرینی و مهارت های کسب و کار به روستائیان و عشایر ) با هدف توسعه و بهبود وضعیت روستاها ، ارتقاء سطح درآمد و کیفیت زندگی روستائیان و کشاورزان ، کمک به مهاجرت معکوس از شهر به روستا و نیز استقرار فعالیت های کارآفرینی و اشتغال زای کوچک در مناطق روستایی تدوين و اجرا گرديد .

پيشينه موضوع

کارآفرینی روستایی در آمریکا

پدیده مهاجرت از روستا به شهر یکی از بحران های اجتماعی در آمریکا محسوب می گردد . رشد اقتصادی نابرابر در روستاها ، تبدیل روستاهای نزدیک شهرها به شهر باعث گردیده که جمعیت روستانشینان روز به روز کاهش یافته و با کاهش جمعیت ، رکود اقتصادی در روستا به وجود آید . در این کشور مراکز کارآفرینی روستایی اقدامات و فعالیت های موثری را برای تشویق فعالیت های کارآفرینی به اجرا درآورده و تعداد مراکز حمایت کننده از کارآفرینان قابل توجه است . اگر چه تعداد شرکت های کارآفرین در حال رشد کمتر از حد متوسط است ولیکن نسبت کارآفرینان به کل جمعیت بالای حد متوسط می باشد .مطرح کردن کارآفرینی به عنوان یک انتخاب شغلی مناسب ، گنجاندن آموزش های کارآفرینی در سرفصل های درسی دانش آموزان ، برگزاری دوره های آموزش کارآفرینی برای بزرگسالان ، تدوین قوانین مناسب و گسترش سیستم های حمایت از کارآفرینی از جمله سیاست های توسعه کارآفرینی در این کشور می باشد . ( صیاد بیدهندی ، 1391 )

کارآفرینی روستایی در چین

چین کشوری پهناور است که 80 درصد جمعیت آن را روستائیان تشکیل می دهند و عمدتا به کار کشاورزی مشغولند . این کشور در حالی که 7 درصد اراضی قابل کشت دنیا را در اختیار دارد بایستی حدود 20 درصد جمعیت جهان را تغذیه کند. اقتصاد چین تا حد زیادی متکی بر اقتصاد روستایی و کشاورزی است . روستاهای چین در گذشته نقش انبار نیروی کار ارزان برای شهرها را ایفا می کردند . در مواقعی که شهرها نیاز به نیروی کار ارزان قیمت داشتند کشاورزان به شهرها مهاجرت می کردند و زمانی که به دلیل رکود اقتصادی در شهرها نیاز به نیروی کار نبود کشاورزان دوباره به روستاها بازمی گشتند .  برای حل این مشکل ، دولت اقدام به تاسیس و راه اندازی شرکت های تولیدی و صنعتی کوچک و متوسط در روستاها نمود که خود نقش چندانی در اداره آنها ندارد . با تاسیس این شرکت ها متوسط درآمد کشاورزان افزایش یافت ، فرصت های شغلی جدید و متنوعی فراهم آمد و زمینه مهاجرت روستائیان از شهر به روستا ایجاد گردید . در حال حاضر این شرکت ها حدود 40 درصد توزیع ناخالص ملی را به خود اختصاص داده و برای بیش از 130 میلیون نفر شغل ایجاد کرده اند . بانک کشاورزی چین ، بانک توسعه کشاورزی چین ، شرکت های سرمایه گذار روستایی و شرکت های تامین اعتبار از جمله موسساتی هستند که با اعطای تسهیلات به کارآفرینان روستایی آنان را تشویق به تاسیس شرکت های تولیدی و صنعتی در روستا می نمایند . ( صیاد بیدهندی ، 1391 )

کارآفرینی روستایی در هند

کشور هند دومین کشور پرجمعیت دنیاست که علیرغم داشتن شهرهای بزرگ عمدتا یک کشور روستایی به شمار می آید . بیش از 50% جمعیت هند در روستاها زندگی می کنند از این رو توسعه اقتصادی هند با توسعه روستایی و یا توسعه کشاورزی عجین گشته است . یکی از سیاست های دولت برای توسعه کشور ایجاد اشتغال برای کشاورزان بدون زمین در بخش غیر کشاورزی و حل مشکل بیکاری فصلی آنان بوده است . طرح های مهم دولت هند برای حمایت از روستائیان برنامه ملی اشتغال روستایی ، ایجاد اشتغال برای جوانان بیکار و آموزش زنان روستایی برای کارآفرینی بوده است . تاسیس و فعالیت موسسه توسعه کارآفرینی هند که موسسه ای غیرانتفاعی بوده و حمایت بانک توسعه صنعتی هند ، اتحادیه سرمایه گذاران صنعتی و بانک ایالتی هند را نیز دارد بر توسعه کارآفرینی با بهره گیری از فن آوری تاکید دارد و در طول یک دهه تعداد 15243 نفر را آموزش داده است . این برنامه ها با هدف آموزش 3375 کارآفرین روستایی و راه اندازی 2700 شرکت کوچک اجرا شده است که 100800 فرصت شغلی در روستاها ایجاد خواهد نمود . ( صیاد بیدهندی ، 1391 )

کارآفرینی روستایی در مالزی

مالزی از کشورهای پرجمعیت آسیایی است که اکثر مردم آن به کار کشاورزی مشغولند ولی با تاکید دولت بر فعالیت های صنعتی سازی روستاها بخشی از جمعیت روستایی به فعالیت های صنعتی پرداختند . در این برنامه با ارائه مشاوره و برگزاری دوره های آموزشی کشاورزان به راه اندازی کسب و کارهای غیرکشاورزی و صنعتی تشویق می شدند .

توسعه مراکز رشد روستایی و گسترش فعالیت های صنعتی فرصت های شغلی جدیدی برای روستائیان ایجاد شد ولیکن هنوز عمده منبع اشتغال در این کشور کشاورزی محسوب می شود . ( صیاد بیدهندی ، 1391 )

کارآفرینی روستایی در ایران

در کشور ما تا شروع اجرای برنامه سوم توسعه، توجه چندانی به کارآفرینی نشده بود. حتی در محافل علمی و دانشگاهی نیز به جز موارد بسیار نادر، فعالیتی در این زمینه صورت نگرفته بود. مشکل بیکاری و پیش‌بینی حادتر شدن آن در دهه ۱۳۸۰ موجب شد که در زمان تدوین برنامه سوم توسعه، موضوع توسعه کارآفرینی مورد توجه قرار گیرد. با ابلاغ قانون برنامه سوم توسعه آموزش کارآفرینی و مهارت های کسب و کار در دستور کار بسیاری از دستگاهها و نیز بخش خصوصی قرار گرفت که در ذیل به برخی از آنها اشاره می کنیم :

1-     وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی ( طرح شهروند کارآفرین )

2-     وزارت علوم ، تحقیقات و فن آوری ( طرح کاراد )

3-     جهاد دانشگاهی ( طرح آموزش کارآفرینی گام به گام )

4-     سازمان فنی و حرفه ای ( KAB ، Syb)

5-     آموزش و پرورش ( طرح ملی کاشف )

6-      موسسه کار و تامین اجتماعی

7-     جهاد کشاورزی ( آموزش اعضای صندوق اعتبارات خرد زنان روستایی )

ولیکن تاکنون دوره ای تخصصی با عنوان کارآفرینی روستایی که در آن مطالب ارائه شده به صورت تخصصی مرتبط با موضوع کارآفرینی در روستا باشد توسط هیچیک از دستگاههای دولتی برای استفاده روستائیان در سطح کشور برگزار نگردیده است . در سال های اخیر موسسه پشتیبان کسب و کار ثمرات ارزش آفرینان با تدوین دوره ارزش آفرینی روستایی و تایید آن از طریق سازمان فنی و حرفه ای موضوع آموزش کارآفرینی روستایی را در استانهای کمتربرخوردار کشور در دستور کار قرارداده است .

اهداف

1-   تربیت افراد خلاق ، با انگیزه ، نوآور و دارای  روحیه مشارکت و کار تیمی

2-    بستر سازی به منظور توسعه مشاغل روستایی و خودکفایی روستائیان

3-   شناسایی فرصت ها و تهدیدهای  محیط کسب و کار روستایی

4-   تحریک انگیزه های افراد (میل به کسب سود حلال ، اعتماد به نفس ، استقلال مالی )

5-   پرورش انگیزه های افراد (تفکر خلاق ، ریسک پذیری ، فرصت شناسی )

6-   آموزش مهارت های قبل ، حین و بعد از راه اندازی کسب و کار

مراحل اجراي طرح

1- تدوين طرح

طرح كارآفريني روستايي ( آموزش كارآفريني و مهارت هاي كسب و كار به روستائيان و عشاير ) با نظرسنجي از اساتيد و پژوهشگران حوزه كارآفريني ، مطالعه، بررسي و بومي سازي تجارب ساير سازمان ها ، برگزاري جلسات متعدد با كارشناسان خبره سازمانها ، موسسات و مراكز آموزشي و پژوهشي و تلفيقي از طرح هاي موفق كارآفريني كشور همچون طرح گام به گام جهاد دانشگاهي ، ارزش آفريني موسسه پشتيبان كسب و كار ثمرات ارزش آفرينان ، هميار كارآفرين مجتمع فني ايرانيان و كاشف پس از حدود 4 ماه كار پژوهشي مداوم تدوين گرديد .

2- تهيه منابع آموزشي

منابع آموزشي مورد نياز طرح با گردآوري روش‌هاي معتبر تدريس كارآفريني در كشور ، بومي‌سازي و تطبيق آنها با نيازهاي روستائيان تدوين و در اختيار مربيان طرح قرار گرفت .

3- تشكيل تيم آموزشي

در اين مرحله با فراخوان اعلام شده فارغ التحصيلان رشته هاي مديريت ، روانشناسي ، مشاوره ، مهندسي كشاورزي و ساير رشته هاي مرتبط كه داراي تخصص ، انگيزه كافي و روحيه جهادي جهت اجراي طرح بودند شناسايي و پس از برگزاري كارگاههاي آموزشي و توجيهي تعداد 24 نفر جهت تدريس غربال و انتخاب گرديدند .

4-هماهنگي هاي اداري

پس از تدوين طرح ، تهيه منابع آموزشي ، انتخاب مربيان و مجريان و تهيه سوابق آنان ، طرح جهت بررسي و اعلام نظر در اختيار سازمان جهاد كشاورزي ، فني و حرفه اي ، استانداري ، تعاون ، كار و رفاه اجتماعي ، جهاد دانشگاهي قرار گرفت كه طي جلسات كارشناسي متعدد با دستگاههاي مذكور مقرر گرديد معاونت ترويج و آموزش سازمان جهاد كشاورزي ، دفتر امور روستايي و شوراهاي استانداري و جهاد دانشگاهي مساعدت لازم را در اجراي طرح به عمل آورند .

5- برگزاري دوره هاي آموزشي

بر اساس استاندارد تدوين شده جهاد دانشگاهي دوره آموزش كارآفريني و مهارت هاي كسب و كار طي 27 ساعت بصورت تئوري و عملي  توسط مربيان تعيين شده بصورت نمونه در تعداد 8 روستا از روستاهاي جنوب استان كرمان اجرا و 699 نفر از روستائيان در آن شركت نمودند . در پايان دوره به كليه شركت كنندگان گواهينامه معتبر جهاد دانشگاهي اعطاء گرديد .

6- ارزيابي و تحليل نتايج دوره ها

پس از برگزاري دوره ها و جمع آوري آمار و اطلاعات مندرج در پرسشنامه هايي كه توسط مربيان و مجريان طرح در بين شركت كنندگان توزيع گرديده بود ميزان اثربخشي دوره ها ، عوامل موثر در ايجاد اشتغال پايدار و موانع كارآفريني و راه اندازي كسب و كار در روستاهاي جنوب استان كرمان مورد ارزيابي قرار گرفته و نتايج آن به دستگاههاي ذيربط منعكس گرديد .

تعاريف ، مفاهيم و نظريات

با توجه به ماهیت پویا و متغیر جوامع روستایی ارائه یک تعریف واحد و یکسان که در همه شرایط برای مناطق روستایی صادق و کاربردی باشد بسیار دشوار است . (Hoy , 1983)  از نظر هوی ابتکارات کارآفرینانه در مناطق روستایی منجر به توسعه بومی جوامع کشاورزی می گردد .

در تعریفی دیگر کارآفرینی روستایی چنین بیان شده است : یک سازمان جدید که محصولات جدیدی را معرفی می کند ، در بازارهای جدید فعالیت می کند یا خود بازار جدیدی ایجاد می نماید و از یک فن آوری جدید در محیط روستایی استفاده می کند . (Wortman , 1990) این تعریف بر عناصر خلاقیت و نوآوری تاکید دارد .

 

همچنین با مرزبندی جغرافیایی کارآفرینی روستایی در خصوص ویژگی های کارآفرینان روستایی می توان گفت : آنان افرادی جوان ، بازگشت کننده به روستا ، مقاوم و صبور می باشند . (Levitas , 2000)

کارآفرینی روستایی تنها به کشاورزی محدود نمی شود بلکه توسعه صنعتی را نیز شامل می گردد و شهرک ها و نواحی مجاور روستا را نیز در بر می گیرد . (Kulawczuk , 1998 )

کارآفرینی روستایی فراهم کننده زمینه اشتغال ، افزایش درآمد وتولید ثروت ، بهبود کیفیت زندگی و کمک کننده به افراد محلی برای مشارکت در اقتصاد است .  (Reagan , 2002)

كارآفريني روستايي فرآيندي است كه با بهره گيري از آن روستايي محدوديت ها و تفاوت هاي موجود ميان روستا و شهر را كنار مي زند و در جهت تولید ارزش با اعتماد به نفس ، توانايي مي يابد بهترين محصولات و توليدات و يافته هاي خود را به بهترين نحوه به بازار هدف(كه معمولا در شهرها مي باشد) ارائه نمايد و از طريق آن ضمن ارتقاء سطح زندگي خود از طريق سودي كه بدست مي آورد نسبت به داشتن سهمي در بازار احساس رضايت كند و همچنين نسبت به ارتقاء سطح توليدات، محصولات و يافته هاي خود جهت دسترسي و حفظ بازار تلاش نمايد و اين فرايند باعث رساندن منفعت به كل روستا نيز گردد. ( ناهید ، 1394 )

كارآفريني روستايي و كارآفرينان روستايي در اصل هيچ تفاوتي با ساير كارآفرينان و كارآفريني ندارند. در واقع كارآفرينان روستايي همان ويژگي هايي را دارند كه كارآفرينان ساير مناطق دارند. حتي به دليل بالا بودن ريسك در فعاليت ها و  محيط هاي روستايي، همچنين به دليل كمبود امكانات و ضعف مديريت در محيط هاي روستايي، كارآفرينان روستايي بايد به مراتب از قدرت ريسك پذيري بيشتري نسبت به  سايرين برخوردار باشند. بنابراين كارآفرين در محيط هاي روستايي به دنبال شناسايي فرصت هاي جديد، نوآوري و خلاقيت در فعاليت هاي كشاورزي و غير كشاورزي ، نوآوري و خلاقيت در كاربري زمين و در واقع استفاده بهينه، متنوع و نوآورانه از منابع روستايي در جهت كسب سود بيشتر است. ( فلاحی ، 1394 )

اكنون توسعه‌ روستايي بيش از گذشته با پديده‌ كارآفريني سر و كار دارد. مؤسسات و شخصيت‌هاي رواج دهنده‌ی توسعه‌ روستايي، كارآفريني را به منزله‌ يك مداخله‌ی راهبردي مي‌دانند كه مي تواند فرآيند توسعه‌ روستايي را تسريع بخشد اما به نظر مي‌رسد كه همگي آنها بر نياز به گسترش بنگاه‌هاي اقتصادي روستايي نيز توافق دارند. آژانس‌هاي توسعه، كارآفريني روستا را به عنوان يك نيروي اشتغال‌زاي بزرگ، سياست‌مداران آن را همچون يك راهبرد كليدي براي جلوگيري از ناآرامي در مناطق روستايي و كشاورزان آن را وسيله‌اي براي بهبود درآمد خويش مي‌دانند.به اين ترتيب، كارآفريني از نقطه نظر تمام اين گروه‌ها به عنوان وسيله‌اي براي بهبود كيفيت زندگي فردي، خانوادگي و اجتماعي و ابزاري براي تثبيت اقتصاد و محيطي سالم تلقي مي‌گردد.

در شرايط وجود يك سمت‌گيري كارآفرينانه در قبال توسعه‌ روستايي، اين موضوع پذيرفته مي‌گردد كه كارآفريني، يك نيروي مركزي براي نيل به رشد و توسعه اقتصادي است. بدون آن، ديگر عوامل توسعه به هدر رفته و تلف مي‌شود؛ با اين حال، پذيرش اين نكته نمي‌تواند به تنهايي به توسعه‌ی روستايي و پيشبرد فعاليت‌هاي اقتصادي بيانجامد. كارآفريني در نواحي روستايي در جستجوي تركيب واحدي از منابع، هم در درون و هم در خارج از فعاليت‌هاي كشاورزي است.             (احمدپور داریانی ، 1387 )

 كارآفريني روستايي اساساً تفاوتي با كارآفريني در شهر ندارد جز اينكه بايد آن را در فضاي روستا تصور نمود.  ( زرنگار ، 1381 )

كارآفريني روستايي را می توان مجموع سه گزاره ذيل تعريف نمود :

1. نيرويي كه ساير منابع را براي پاسخگويي به يك تقاضای بي‌پاسخ بازار بسيج مي‌كند.

2. توانايي خلق و ايجاد چيزي از هيچ .

3. فرآيند خلق ارزش به وسيله امتزاج مجموعه واحدي از منابع درراستاي بهره‌گيري از يك فرصت  . ( Petrin,1997)

آنچه در مجموع مي‌توان براي تعريف مقوله كارآفريني روستايي بكار برد عبارتست از: ”بكارگيري نوآورانه منابع و امكانات روستا در راستاي شكار فرصت‌هاي كسب ‌و كار“ اين نوع کسب و کارها با توجه به اندازه‌ي کوچک روستاها، در مقياسي کوچک هستند و اغلب بين 10-20 نفر بوده و با توجه به غالب بودن فعاليت‌هاي کشاورزي و کارگاهي از کارايي خاصي برخوردارند.  با توجه به تغييرات عصر کنوني و ورود به جامعه‌ي اطلاعاتي، کسب و کارهاي روستايي نيز در نوع دچار تغيير و تحول شده‌اند و انواع کسب وکارهاي خدماتي، توليدي، صنعتي و فناوري اطلاعات  در آن ديده مي‌شود. ( احمدپور داریانی ، 1387 )

چالش های کسب و کار اشتغال و کار آفرینی در مناطق روستایی :

1-   عدم دسترسی به سرمایه و امکانات

2-   انعطاف پذیری اقتصادی پائین  و تاکید بر کسب و کار خاص و عمدتا" سنتی

3-   ضریب ریسک پذیری فوق العاده پایین در جوامع روستایی

4-   مشکل در عرضه کالا و خدمات و فقدان آشنایی با شیوه های بازاریابی محصولات

5-   کمبود تجربه ، فقدان ایده و راه حل های خلاق جهت برون رفت ازمحرومیت

6-   عدم دسترسی به منابع اطلاعات به روز و معتبر

الزامات رفع مشکل بیکاری و توسعه کسب و کار و اشتغال در مناطق روستایی:

1-   توسعه ، ترویج و گسترش فرهنگ کسب و کار و کارآفرینی

2-   آموزش های کاربردی کارآفرینی

3-   توسعه زیر ساخت های اشتغال و کارآفرینی

در واقع امروزه برای ایجاد شغل تخصص لازم نیست بلکه باید توانایی استفاده از تخصص دیگران را داشت که این امر در مفهوم کار آفرینی تحقق می یابد .

فواید کارآفرینی در مناطق روستایی :

1-  ايجادشرايط ويژه براي معکوس نمودن روند مهاجرت 

2-  اصلاح وتغيير الگو ي توزيع ومصرف انرژي 

3-  توسعه وبهينه سازي شبکه هاي حمل ونقل 

4-  ممنوعيت تغييرکاربري اراضي باغي،زراعي وعرصه هاي جنگلي ومرتعي 

5-  بهبود مديريت واصلاح شيوه هاي توليد دربخش هاي کشاورزي 

6-  توسعه صنايع تبديلي زود بازده درمناطق مستعد

7-  اقتصادي نمودن کالاهاي کشاورزي وروستايي 

8-  دستيابي همگاني به آموزش هاي مقدماتی ، کاهش شکاف هاي طبقاتي وارتقاي توانمندي هاي زنان روستايي 

9-  ارتقاي سطح سلامت،ايجادمحيط هاي زندگي مفرح ونشاط انگيز 

10- حمايت موثرازتشکيل وتوسعه تعاوني ها وايجادوگسترش مجتمع هاي تعاوني روستايي 

11-تشکيل گروه هاي پس اندازخودگردان براي تامين بخشي ازنيازهاي مالي پروژه هاي کارآفريني 

12-ايجادسيستم هاي اعتباري کوچک بمنظور ارايه تسهيلات مثل تاسيس بانک روستايی

13- ايجادمراکزآموزشي تلفيقي بمنظورارائه خدمات آموزش ومشاوره درزمينه هاي مختلف بازاريابي،صنايع دستي وسايرمهارت ها 

بحث و نتيجه‌گيري

بحث

1-برخلاف تصور عمومی کارآفرینی روستایی معادل کارآفرینی در حوزه کشاورزی نیست بلکه کارآفرینی در حوزه کشاورزی   بایستی به عنوان زیرمجموعه کارآفرینی روستایی تلقی شود . 

2- کارآفرینی روستایی را نباید تنها در خود روستا دنبال نمود بلکه ایجاد شهرک های کسب و کار در مجاورت روستاهای مستعد نیز می تواند منجر به کارآفرینی روستایی گردد .

3- یکی از راهبردهای اساسی کارآفرینی روستایی توجه ویژه به صنایع و فعالیت های غیرکشاورزی مانند صنایع تبدیلی ، گردشگری ، صنایع دستی و ... است . 

4-صنایع تبدیلی یکی از مهمترین زمینه های کارآفرینی و ایجاد اشتغال در مناطق روستایی محسوب می گردد . وظیفه اصلی این صنایع فرآوری محصولات کشاورزی و دامی روستا و تبدیل آن ها به کالاهایی با ارزش تر است که در حال حاضر عموما در کارخانه های شهری انجام می گیرد ولی اگر این فعالیت در روستا انجام شود کمیت ، کیفیت و دوام محصولات افزایش می یابد و گامی موثر در راستای تقویت امنیت غذایی کشور برداشته می شود .

5-صنایع دستی از جمله موضوعاتی است که بایستی بصورت ویژه در روستاها مورد توجه قرار گیرد . بحران آب ، بیکاری فصلی روستائیان ، امکان اشتغال به آن توسط زنان روستایی به عنوان قشر عظیمی از جمعیت روستایی به دلیل اینکه با پرداختن به آن نیاز به خروج از خانه ندارند و این نوع اشتغال با شرایط فرهنگی و اجتماعی روستا بیشتر هماهنگی دارد لزوم توجه و حمایت بیشتر از صنایع دستی را خاطر نشان می سازد .

6- مناطق روستایی کشور به دلیل جاذبه های طبیعی ، تاریخی و سنتی جذاب و کم نظیر بستر مناسبی برای صنعت گردشگری محسوب می گردند . ضمن اینکه فعالیت در این حوزه نیازمند سرمایه اولیه چندانی نیست .

7-توجه به ایجاد و گسترش خوشه ها در مناطق روستایی نقش بسیار موثری در کارآفرینی روستایی و ایجاد اشتغال پایدار روستائیان خواهد داشت .

8-کارآفرینی در روستا تنها از طریق ایجاد زیرساخت ها و تامین امکانات امکان پذیر نبوده بلکه نیازمند توسعه و ترویج فرهنگ کارآفرینی و نیز ارتقاء سطح دانش و اطلاعات روستائیان در زمینه کارآفرینی است که این امر تنها از طریق آموزش کارآفرینی و مهارت های  کسب و کار امکان پذیر خواهد بود .

پیشنهادات

1-     یافته های طرح حکایت از آن دارد که عدم وجود سرمایه اولیه کافی مهمترین عامل در بی توجهی روستائیان به کارآفرینی بوده لذا جذب سرمایه گذار جهت حمایت مالی در اجرای طرح های اشتغال زای روستایی از سوی دولت می تواند تاثیر بسیاری بر تحقق کارآفرینی و اشتغال روستایی داشته باشد .

2-     از آنجائیکه تسهیلات بانکی می تواند تامین کننده سرمایه اولیه مورد نیاز جهت راه اندازی کسب و کار باشد ولیکن اکثریت قریب به اتفاق روستائیان از قوانین و مقررات سخت و دست و پاگیر بانکی جهت دریافت تسهیلات اشتغال زائی گله مند می باشند لذا پیشنهاد می گردد سیستم بانکی کشور در امر پرداخت تسهیلات اشتغال زائی خصوصا در روستاها که با مشکل ضامن روبرو هستند رویه دیگری را در پیش گیرد . تجربیات موفق کشورهایی همچون بنگلادش می تواند مورد استفاده قرار گیرد .

3-     اجرای طرح نشان داد که فرهنگ سازی در حوزه کارآفرینی روستایی و برگزاری دوره های آموزشی نقش بسیار مهمی در ایجاد روحیه و انگیزه در روستائیان خواهد داشت به طوری که پس از اتمام طرح 12.6 % از شرکت کنندگان اقدام به راه اندازی کسب و کار نموده و زمینه اشتغال خود و دیگران را فراهم نمودند ضمن اینکه تعداد بیشتری از روستائیان نیز در صورت رفع برخی از موانع ، آمادگی و انگیزه کارآفرینی را دارا بودند .

4-     عدم آشنایی شرکت کنندگان طرح از قوانین و مقررات اداری و بانکی و نیز فرآیندهای اداری کسب مجوز باعث کاهش ریسک پذیری و اعتماد به نفس آنان گردیده بود به طوری که تعداد بسیاری از آنان با تصور اینکه روند اخذ مجوز جهت راه اندازی کسب و کار بسیار دشوار و هزینه بر است از راه اندازی کسب و کار منصرف شده بودند لذا افزایش سطح آگاهی روستائیان در خصوص این موارد می تواند در تشویق و ترغیب آنان به کارآفرینی بسیار موثر باشد .

5-     نبود بازار برای کالاهای تولید شده توسط کشاورزان باعث گردیده که یا موفق به فروش تولیدات خود نشوند یا آنکه محصول خود را که با زحمت فراوان تولید نموده اند با بهای اندک که در پاره ای از موارد پاسخگوی هزینه ها نیز نمی باشد در اختیار دلالان قرار دهند . در این راستا ایجاد کارخانجات صنایع تبدیلی در مجاورت روستاها ، راه اندازی و حمایت از بازارچه های محلی ، فراهم نمودن زمینه صادرات محصولات روستائیان و آموزش روستائیان در جهت برندسازی می تواند مشکل بازاریابی و فروش محصولات تولیدی آنان را کاهش دهد .

منابع 

1-      صیاد بیدهندی ، لیلا ، 1391 ، کارآفرینی روستایی ، چاپ اول ، تهران ، انتشارات سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور 

2-      افتخاری ، عبدالرضا رکن الدین ، سجاسی قیداری ، حمدالله . 1389 . توسعه روستایی با تاکید بر کارآفرینی ( تعاریف ، دیدگاهها و تجربیات ) ، تهران ، سمت .

3-      زرنگار ، حمید رضا . کارآفرینی به منزله یک نیروی اقتصادی در توسعه روستایی ، ماهنامه جهاد ، شماره 251 ، 1381

4-      احمدپور داریانی ، محمود ، 1387 ، کسب و کار روستایی ، سایت خانه کارآفرینان ایران

5-      فلاحی ، هادی . ارائه مدل مفهومی از عوامل موثر بر کارآفرینی روستایی ، همایش ملی کارآفرینی (ارزش آفرینی در هزاره سوم) کرمان ، اسفند 1394

6-      ناهید ، مجتبی  ، کارآفرینی سبز گامی به سوی توسعه پایدار در هزاره سوم ، همایش ملی کارآفرینی (ارزش آفرینی در هزاره سوم ) کرمان ، اسفند 1394

10 - Hoy , F . ( 1983) . a program of  rural enterepreurship form inception through implementation . Journal of community development .

11- Wortman . M.S . (1990) . Rural enterepreurship research : Integration in to the enterepreurship field . Agribusiness , 697 .

12 – Levitas , R . (2000) . Rural enterepreurship community enterprise in rural economy . Aberdeen department of management studies . university of Aberdeen .

13 – Kulawczuk . P . (1998) . The development entrepreneurship in rural areas in Jonatan . D . transfer of power : Decentralization in central and eastem . Europe . local govemment and public service reform initiative . open socity institute . Budapest .

14 – Reagan , B . (2002) . Are High-Growth entrepreneurship building the rural economy ? Federal reserve bank of kanzas city . Mo : center for the study of rural America .

15 – Petrin , T . (1997) . Rural development through entrepreneurship . Rome : FAO .


کلمات کلیدی: #كارآفريني روستايي #توسعه روستايي #جنوب استان كرمان #اقتصاد مقاومتي
۰ نظر