بایگانی ها

بررسي خصوصيات كيفي آبهاي سواحل جنوبي درياي خزر و منابع آلوده كننده آن در استان گيلان

چكيده : با توجه به ویژگی های مهم دریای خزر به عنوان یکی از آلوده ترین اکوسیستم های آبی جهان و اثرات نامطلوب آلودگی آب بر این ویژگی ها ، تعیین خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی و بیولوژیکی آبهای سواحل جنوبی دریای خزر در استان گیلان ، شناسایی منابع آلاینده آن و راههای کاهش آلودگی دریای خزر به عنوان اصلی ترین اهداف این مقاله مد نظر قرار دارند . بررسی های انجام شده از طریق مطالعه منابع ، جمع آوری اطلاعات ، اندازه گیری های میدانی و تجزیه و تحلیل آنها حکایت از آن دارد که کلیه رودخانه های ورودی به دریای خزر از مرداب رود در آستارا تا هچین رود در چابکسر آلوده می باشند. در این راستا سیاه رود و گوهر رود آلوده ترین رودخانه های استان گیلان به شمار می روند که همواره بار عظیمی از آلاینده ها را وارد دریای خزر می نمایند .

بسیاری از صنایع آلاینده آب در استان نظیر چرم سازی رودبار ، روغن کشی گنجه رودبار ، چوکا ، کشتارگاه بندرانزلی ، ریسندگی و بافندگی فومنات ، چینی سازی پارس ، نیکنوش ، زمزم ، فراورده های گوشتی گیلان،ریسندگی گیلان ، دارویی سبحان ، ایران پوپلین و فیبر ایران فاضلابهای خود را به طور مستقیم و یا از طریق رودها و دیگر مجاری آبی وارد دریای خزر می کنند .

آلودگی آب دریای خزر شامل آلودگی شیمیایی ( ناشی از انواع فاضلابها ، زباله ، مواد نفتی و  مشتقات آن ) ، آلودگی میکروبی ( ناشی از فعالیتهای کشاورزی و صنعتی ، پیشروی آب دریا ) و آلودگی فیزیکی ( ناشی از احداث پل ، سد و آبشار ، فرسایش خاک ، استفاده از پمپهای آب کشاورزی و تاسیسات خنک کننده ، مواد رادیواکتیو ) می باشد .

در حال حاضر کیفیت آب دریای خزر و رودخانه های منتهی به آن چنان به وخامت گرائیده که برای استفاده انسانها و حیات آبزیان مناسب نبوده و زیان های بسیاری را نیز در پی دارد . متاسفانه مراکز اجتماعات عموما" در نقاطی قرار گرفته اند که بار آلودگی آنها به مراتب بیشتر از سایر نقاط است . هم اکنون بحث به خطر افتادن این اکوسیستم آبی بسیار مهم و پیامدهای اقتصادی و زیست محیطی آن بصورت جدی مطرح می باشد .

 

مقدمه و پیشینه تحقیق

دریای خزر به عنوان یک اکوسیستم آبی مهم در محاصره کشورهای مختلفی است . به عبارت دیگر دور تا دور این محیط زیست دریایی شهرها ، بخش ها ، روستاها و همچنین مراکز صنعتی ، تجاری ، کشاورزی و ... ایجاد شده اند که وجود آنها موجب آلودگی آب دریای خزر شده به نحوی که موجودات زنده این اکوسیستم و نیز زندگی ساکنان این مناطق را مورد تهدید قرار می دهد . در ضمن رودخانه هایی که به دریای خزر می ریزند نقش مهمی را در انتقال مواد و آلوده کردن آب دریای خزر ایفا می کنند . ( 2)

بررسی پیشینه مطالعاتی در امر آلودگی آب دریای خزر نشان می دهد که تعداد منابع موجود در این راستا بسیار اندک بوده و اکثر مطالعات انجام شده نیز از سوی روسها در آبهای بخش شمالی دریای خزر صورت گرفته است . بنابراین پژوهش های انجام گرفته در زمینه تعیین خصوصیات کیفی و میزان آلودگی آبهای سواحل جنوبی دریای خزر از سوی محققین داخلی محدود بوده و از این نظر دانشجویان و دانش پژوهان در تنگنا به سر می برند .

مرکز تحقیقاتی شیلات مازندران با همکاری دانشگاه تهران بر اساس طرحی تحت عنوان هیدرولوژی و هیدروبیولوژی دریای خزر از نیمه دوم سال 1370 مطالعات خود را در نواحی ساحلی و آبهای عمیق دریای خزر آغاز کرده اند . همچنین اداره کل حفاظت محیط زیست استان گیلان بر اساس طرح هایی تحت عناوین بررسی اکوسیستم نوار ساحلی دریای خزر و مطالعات جامع تالاب انزلی از سال 1370 تاکنون اندازه گیری خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی و بیولوژیکی آب دریای خزر را انجام داده است . اختصاصات طبیعی رودخانه های استان گیلان توسط عبدالله ملت پرست در گزارشی ارائه گردیده است . مطالعات این گروه نشان می دهد که آلودگی آب دریای خزر به ترتیب اهمیت شامل آلودگی های شیمیایی ، میکروبی و فیزیکی می باشد که به طور کلی از تخلیه انواع فاضلابها و زباله در محیط های آبی ناشی می شود . اثرات آلودگی حوزه دریای خزر روی شرایط زیست محیطی ذخائر آبی توسط تاراسوف در سال 1996 برآورد گردیده است .

اورادوفسکی ، آفاناس و ماتویجچف در سال 1997 یک شرح تفصیلی از بررسی تغییرات میزان آلودگی شیمیایی در سطوح مختلف آب دریای خزر و پارامترهای تغییرات حجمی سالیانه ، فصلی و ناحیه ای هیدروکربن های نفتی ، فنل ها ، مواد مصنوعی معلق ، آفت کش ها و بعضی فلزات سنگین که منابع آلوده کننده شیمیایی هستند را ارائه نموده اند .

کاسیموف و گاسانوف در سال 1987 اثرات نفت و مشتقات آن را روی 5 نوع از سخت پوستان دریای خزر بررسی نموده اند .

تحقیقاتی در زمینه آلودگی رادیواکتیو دریای خزر توسط واکولوفسکی و چامیچف در سال 1997 صورت گرفته است .

گروهی از محققیق در طرحی تحت عنوان بررسی صنایع آلوده کننده آب که با همکاری اداره کل حفاظت محیط زیست استان گیلان انجام پذیرفت ضمن بازرسی از کلیه کارخانجات دارای شناسنامه ، خصوصیات کیفی فاضلاب صنعتی این مراکز و آبهای پذیرنده آن را قبل و بعد از ورود فاضلاب اندازه گیری نموده اند . در این طرح کارخانجات و صنایع آلوده کننده آبهای سطحی استان گیلان شناسایی و بر اساس آن آلاینده های هیدرولوژیکی دریای خزر را معرفی نموده اند .

بهمن رمضانی گورابی در مجموعه مقالات نوسانات آب دریای خزر که توسط سازمان برنامه و بودجه منتشر گردیده است عوامل موثر در نوسانات آب دریای خزر و اثرات این نوسانات بر محیط زیست و اکولوژی نوار ساحلی دریای خزر تبیین نموده است . بخش مطالعات آبهای سطحی سازمان آب منطقه ای گیلان خصوصیات رودخانه های استان را به طور دقیق و منظم اندازه گیری نموده و آب این رودخانه ها را مورد آنالیز قرار می دهد .

تئوری ، مواد و روشها :

1- تعریف آلودگی دریاها : تا مدتهای مدیدی این تصور در ذهن بشر وجود داشت که آب دریاها و اقیانوسها آنقدر گسترده است که می توان از میزان مواد آلوده کننده آن چشم پوشی نمود . اما امروزه که اثرات مستقیم و غیر مستقیم آلودگی آب دریاها بر زندگی انسان ثابت شده مساله مبارزه با این آلودگی ها به شکل بسیار جدی مطرح می باشد . (7)

بر اساس تعریفی که از سوی تنی چند از متخصصین سازمان ملل متحد ارائه شده ، آلودگی دریاها عبارتست از" تخلیه مستقیم یا غیر مستقیم مواد ، موجودات زنده و انرژی ها توسط بشر در محیط زیست " که منتهی به اثرات نامطلوب زیر می گردد :

- تغییر کیفیت و نامطلوب کردن آب دریاها برای مقاصد مختلف

-  آسیب رساندن به سلامت و تندرستی و شرایط زیست انسان

- لطمه وارد آمدن به فعالیتهای دریایی به ویژه ماهیگیری

- کاهش فعالیتهای تفریحی و گردشگری

- لطمه وارد آمدن به منابع جاندار

2-انواع آلودگی آب دریای خزر :

2-1-آلودگی شیمیایی رودها و دریای خزر

2-1-1-آلودگی ناشی از انواع زباله و فاضلابها

2-1-2-     آلودگی از طریق مواد نفتی و مشتقات آن (3 ، 8)

2-2-آلودگی میکروبی آب رودها و دریای خزر ( 9 )

2-3-آلودگی فیزیکی آب رودها و دریای خزر

2-3-1-کم شدن آب رودخانه ها و تغییر رژیم آنها

2-3-2-احداث پل و بالا آوردن کف رودخانه ها

2-3-3-احداث سد و آبشار

2-3-4-تغییر بستر رودخانه ها در نتیجه برداشت شن و ماسه

2-3-5-تغییر بستر رودخانه بصورت طبیعی

2-3-6-فرسایش خاک و ته نشین شدن آن در بستر رودخانه ها

2-3-7-پمپ های آب کشاورزی و تاسیسات فنی خنک کننده

2-3-8-آلودگی ناشی از مواد رادیواکتیو  ( 6 ، 7 ، 2)

3-آلودگی آب و روش های اندازه گیری آن :

آلودگی آب حاصل از افزودن هر جسم خارجی به آن است به طوری که کیفیت فیزیکی ، شیمیایی یا بیولوژیکی آن طوری تغییر نماید که برای مصرف انسان ، حیوانات و کشاورزی مضّر باشد .

4-منابع آلوده کننده آب :

4-1-فاضلاب

4-2-پساب های صنعتی

4-3-پسابهای کشاورزی

4-4-سایر آلوده کننده ها  ( 1 ، 5 و7 )

5-روش های اندازه گیری کیفیت آب :

5-1-اکسیژن محلول در آب ( D.O )

5-2-نرخ مصرف اکسیژن توسط ارگانیزمهای آب ( B.O.D  )

5-3-( C.O.D )

5-4-( T.O.C )

5-5-میزان آلودگی آب

5-6-میزان PH محلول

5-7-مواد جامد موجود در آب

5-8-کالیفرم

6-معیارهای تخمین آلودگی :

چون استانداردهای کیفیت آب با توجه به عواملی از قبیل توقعات یک تقاضا ، ویژگی های خاص در منطقه مصرف ، شرایط اقتصادی محلی و ... مشخص می گردد لذا تعیین کیفیت آب عمل پیچیده ای به شمار می رود . قدرت آلوده کنندگی مواد قبل از هر چیز بستگی به مقدار ماده ای دارد که می تواند  در محیط دریافت کننده (آب ، هوا یا خاک ) وارد شود . این مقدار را با غلظت آن در آب و حجمی که در جنبش است مشخص می نمایند . بسامد ورود آلودگی نیز مهم است زیرا رسوبات و موجودات زنده یک اثر تراکمی دارند در نتیجه مقدار خیلی کم و بی ضرری که در آب وجود دارد و از حد سمی بودن آن کمتر است می تواند به وسیله ذخیره شدن در محیط یا موجود زنده خطرناک گردد . (5)

7-نتیجه :

به علت گسترش صنعت و استفاده بی رویه انسان از مواد شیمیایی مقادیر قابل توجهی مواد آلوده کننده صنعتی که اغلب از آلوده کننده ها و تخریب کننده های پایدار هستند وارد محیط زیست شده و این روند در حال افزایش می باشد . حیات انسان و دیگر موجودات زنده در معرض خطر جدی قرار گرفته و اثر آن بر روی بیوسنتز دریای خزر چشمگیر است . بدیهی است عوامل بسیاری موجب کاهش و از بین رفتن موجودات زنده دریای خزر و آلودگی آب آن می شوند . متاسفانه آبهای ساحلی و مصب رودها در حال دریافت بار عظیمی ازآلوده کننده ها هستند که با ادامه این وضعیت نسل موجودات آبزی دریایی به مخاطره خواهد افتاد .

مواد سمی از منابع مختلف و به طرق گوناگون وارد سیستم های آبی می گردند و در درجه اول بر روی مواد غذایی طبیعی ماهی ها مانند پلانکتون ها اثر گذاشته و این تغییرات در نهایت از طریق زنجیره غذایی به ماهی ها منتقل می شود . بر اثر انباشت این سموم به طور مستمر و افزایش غلظت آن در اکوسیستم های آبی شرایط نامساعد ایجاد خواهد شد و اگر میزان آلودگی خیلی زیاد بوده و از حد مجاز تجاوز کند دیگر نیروی خودپالایی آب نمی تواند موثر واقع شده و به خوبی عمل نماید . (4)

عواملی که سبب تخریب محیط زیست دریای خزر و محیط های آبی وابسته به آن می گردند عبارتند از :

1-      افزایش سریع جمعیت شهرها ، توسعه مراکز مسکونی و صنایع ، ایجاد کارگاهها و کارخانه ها سبب شده تا ضایعات ، مواد شیمیایی ، زباله ، فاضلاب های شهری و روستایی و پساب های صنایع وارد محیط های آبی شده که حاصل آنها آلودگی دریای خزر خواهد بود . (4) فاضلاب های شهری ناشی از آب های زائدی است که از منازل ، موسسات تجاری و صنعتی و رواناب شهری سرچشمه گرفته و به طور مستقیم یا غیر مستقیم به رودخانه ها تخلیه می شوند . این فاضلاب ها دارای مواد آلی ، میکروب های بیماری زا و پاک کننده ها بوده و به نسبت غلظت و حجم بسیار زیادی که دارند از عمده ترین عوامل آلودگی پذیرنده خود محسوب می شوند . ( 10 )

2-      صنایع پتروشیمی ، نفت ، گاز ، نیروگاههای برق ، صنایع مختلف دیگر و کارخانه های زیادی که در کنار دریای خزر و رودخانه های منتهی به آن احداث شده اند در آلودگی آبها به خصوص آلودگی فیزیکی یعنی بالا بردن درجه حرارت آب و عدم تعادل محیط زیست موجودات دریایی بی تاثیر نیستند . (4)

3-      اکتشافات نفت همواره منشاء آلودگی بوده و با نشت نفت ناشی از اکتشاف ، استخراج ، بارگیری ، حمل و نقل ، وقوع تصادفات و سوانح دریایی در رابطه با نفتکش ها و سکوهای نفتی می توانند به طور مستقیم و غیر مستقیم در آلودگی دریای خزر موثر باشند . (4)

4-      عملیات عمرانی بر روی رودخانه ها و سواحل دریا باعث ایجاد بحران در اکوسیستم دریای خزر شده و اثرات ویرانگر و آلوده کننده ای بر زیستگاه های موجودات آبزی زمین های مردابی و دلتاها باقی می گذارند . (4)

5-      همه ساله هزاران تن خاک از زمین های مزروعی ، جنگل ها و مراتع بر اثر فرسایش شسته شده و مقدار قابل توجهی از آنها در بستر رودها ته نشین می گردند که اثرات نامطلوب و زیان بخشی برجای می گذارند . (4) انتقال مواد رسوبی از طریق رودخانه های ورودی به دریای خزر و ته نشینی مقدار زیادی از مواد معلق در آن یکی از عوامل آلودگی آب این دریا به شمار می رود . متاسفانه مقدار زیادی از رسوبات مربوط به رودخانه های حوزه آبریز از نوع رسوبات بستری دانه ریز (ماسه) می باشند .

6-      وجود مزارع متعدد و گسترده در طول مسیر رودخانه ها همواره از منابع اصلی آلودگی آب بشمار رفته اند . استفاده از انواع کودهای شیمیایی ، سموم دفع آفات نباتی و علف کش ها به دلیل کاهش باروری زمین و مساعد شدن زمینه تکثیر انواع گیاهان هرز و به منظور دستیابی به تولیدات بالاتر و محصولات کشاورزی بهتر دو مشکل بزرگ زیر را ایجاد می نماید : الف – آبهای روان آلوده    می شوند .  ب – بازده محصول کاهش می یابد . (10)

7-      عواملی چون صید و شکار بی رویه در آلودگی اکوسیستم دریای خزر از طریق کاهش شدید ذخائر موجودات زنده و مرگ زودرس تالابها موثر بوده و ادامه این وضعیت موجب آلودگی بیشتر آب رودخانه ها ، تالابها و در نهایت دریای خزر خواهد شد . (4)

به طور کلی پدیده آلودگی حاصل پیشرفت و تکنولوژی خصوصا در قرن اخیر می باشد که با مسائل سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و ... گره خورده است . لذا با توجه به نکات مزبور لازمه بهره برداری مداوم و مستمر از دریای خزر رعایت موازین بسیاری است که در گذشته کمتر به آنها توجه شده است . از این رو لازم است ضمن بهره برداری معقول و حساب شده از ذخائر یا موجودات زنده این اکوسیستم به حفظ و حراست از دریای خزر نیز توجه کافی مبذول داشت . (4)

8-بحث و پیشنهادات :

مطالعات و بررسی های انجام شده در این تحقیق نشان می دهد که آبهای سواحل جنوبی دریای خزر در استان گیلان به شدت آلوده بوده و این آلودگی شامل آلودگی شیمیایی ، میکروبی و فیزیکی می باشد .

آلودگی شیمیایی از طریق انواع فاضلاب ها ( صنعتی ، شهری و کشاورزی ) ، نفت و مشتقات آن ناشی می گردد . بر اساس آزمایشات انجام شده فاضلاب اکثر قریب به اتفاق کارخانجات و مراکز صنعتی استان خارج از حد استاندارد بوده و با وارد کردن مواد سمی و غیرسمی در آلوده کردن رودخانه های ورودی به دریای خزر نقش مهمی را ایفا می کنند . فاضلاب های شهری نیز که در اثر مصارف خانگی ، بیمارستان ها ، ادارات ، هتل ها ، گرمابه ها و آبهای سطحی به وجود می آیند آلودگی های مختلفی را ایجاد می نمایند . فاضلاب های کشاورزی نیز در استان گیلان به دلیل استفاده و کاربرد فزاینده و بی رویه از کودها ، علف کش ها و حشره کش ها آلودگی آب را در مقیاس قابل توجهی افزایش داده است . عملیات اکتشاف و استخراج نفت ، سوخت گیری ، تخلیه ، شستشو و رفت و آمد کشتی ها ، ضایعات انبارها ، مراکز توزیع نفت ، پمپ بنزین ها و تعویض روغنی ها از عوامل مهم و اصلی ایجاد آلودگی نفتی در دریای خزر و رودخانه های منتهی به آن به شمار می روند .

آلودگی میکروبی از طریق ورود فاضلاب شهری به رودخانه ها ، فعالیت های صنعتی و کشاورزی ، تخلیه مواد زائد به دریا ، بالا آمدن سطح آب دریا و پیشروی آن در خشکی ، استفاده انسانها از سواحل و همچنین رها کردن حیوانات اهلی در اطراف سواحل دریای خزر ناشی می شود که باعث بروز انواع بیماری ها شده و حیات انسان ها و سایر موجودات را به خطر می اندازند .

آلودگی فیزیکی در اثر ورود مواد رادیواکتیو ، استفاده از پمپ های آب کشاورزی و تاسیسات خنک کننده ، احداث پل و سد و آبشار ، فرسایش خاک ، برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه ها و تغییر مسیر آنها ایجاد شده و باعث بروز اختلال در حیات آبزیان می شود .

 

رودخانه ها مهمترین عامل آلودگی آبهای سواحل جنوبی دریای خزر بوده زیرا با دریافت انواع آلاینده ها اثری نامطلوب بر محیط زیست و آبزیان می گذارند . در این راستا رودخانه های سیاه رود ، گوهر رود ، سفید رود ، لله کا ، نوکنده و نیز تالاب انزلی به دلیل ورود فاضلاب غیراستاندارد کارخانجاتی چون چرم سازی و روغن کشی رودبار ، چوکا ، ریسندگی و بافندگی فومنات ، چینی سازی پارس ، نیکنوش ، زمزم ، فرآورده های گوشتی گیلان ، ریسندگی گیلان ، دارویی سبحان ، فیبر ایران ، ایران پوپلین و کشتارگاه بندرانزلی از آلاینده های مهم دریای خزر بشمار می روند . این در حالی است که اکثر رودخانه های حوزه استان گیلان به دلیل ورود انواع فاضلاب ها و زباله ، احداث تاسیسات فنی ، تغییر مسیر و کم آبی و دهها عامل دیگر از این آلودگی مستثنا نیستند .

-         بررسی های انجام شده در خصوص کارخانجات و مراکز صنعتی استان نشان می دهد پارامترهای اندازه گیری شده در فاضلاب خروجی آنها که بصورت مستقیم یا غیر مستقیم وارد دریا می شوند خارج از حد مجاز استاندارد بوده و این به دلیل عدم وجود سیستم تصفیه فاضلاب در این مراکز می باشد . در حالیکه بر اساس استاندارد خروجی فاضلاب ها در ایران مقدار 50 میلی گرم در لیتر برای تیرگی ، 60-40 میلی گرم در لیتر برای TSS ، 8.5-6.5 برای PH ، 2.5 میلی گرم در لیتر برای N-NH4 ، 50 میلی گرم در لیتر برای N-NO3، 10 میلی گرم در لیتر برای N-NO2 ، 6 میلی گرم در لیتر برای O-PO4 ، 2 میلی گرم بر لیتر برای DO ، 50-30 میلی گرم در لیتر برای BOD5 ، 100-60 میلی گرم در لیتر برای COD ، 1000 برای مجموع کالیفرم ، 600 میلی گرم در لیتر برای کلر و صفر برای مواد رادیواکتیو در تخلیه به آبهای سطحی به عنوان حد مجاز در نظر گرفته شده است این مقادیر در فاضلاب خروجی کارخانجات آلوده کننده آبهای ورودی به دریای خزر به ترتیب برابر 3428 برای TSS ، 11.94-1.05 برای PH ، 105.6 برای  N-NH4 ، 5.84 برای N-NO3 ،  13.9 برای N-NO2 ، 10.05 برای O-PO4 ، 465 برای DO ، 835 برای BOD  ، 3594 برای COD ، 10 میلیارد برای مجموع کالیفرم و 1290 برای کلرمی باشد که خود بیانگر آلودگی شدید و غیر استاندارد این فاضلاب هاست .جا دارد که اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان و سایر دستگاههای ذیربط در خصوص احداث ، تکمیل یا راه اندازی سیستمهای تصفیه فاضلاب در کارخانجات استان اهتمام بیشتری از خود نشان دهند .

-         عدم وجود شبکه های فاضلاب رو و تصفیه خانه های فاضلاب در شهرهای استان گیلان علاوه بر ایجاد مسائل و مشکلات اجتماعی و زیست محیطی آلودگی های مختلفی را ایجاد می نماید . لذا شایسته است مسئولین ذیربط نسبت به تامین اعتبار لازم جهت تاسیس و تکمیل آن در شهرهای استان اقدام مقتضی را بعمل آورند .

-         متاسفانه رودخانه های استان به مکانی برای دفع انواع فاضلاب ها و زباله ها تبدیل شده است و از آنجائیکه عده کثیری از مردم از آب رودخانه ها استفاده می کنند این امر باعث اشاعه انواع امراض و بیماری ها گردیده است . آگاهی بخشی به مردم نسبت به اصول صحیح و بهداشتی دفع فاضلاب و زباله علی الخصوص در روستاها این خطر را کاهش خواهد داد .

-         استفاده بی رویه و رو به تزاید کشاورزان از انواع کودهای شیمیایی ، حشره کش ها و علف کش ها با هدف افزایش تولید محصول ، آلودگی آب را در مقیاس قابل توجهی افزایش داده است . آگاه ساختن کشاورزان نسبت به استفاده صحیح از این موارد و گزینه های جایگزین توسط کارشناسان ترویج کشاورزی می تواند در کاهش آلودگی آبها از این طریق موثر واقع گردد .

-          استفاده ناصحیح انسانها از سواحل دریا با هدف تفریح و همچنین رها ساختن حیوانت اهلی در سواحل باعث میکروبی و شیمیایی آبهای سواحل جنوبی دریای خزر گردیده است به نحوی که بار آلودگی در مراکز اجتماعات انسانی به مراتب بیشتر از سایر نقاط است . متاسفانه فرهنگ استفاده صحیح از منابع طبیعی و خدادادی هنوز در جامعه نهادینه نشده است .

-         شایسته است همانگونه که وزارت راه و شهرسازی و سایر دستگاههای مرتبط  به مساله برقراری ارتباط از طریق احداث پل و عبور دادن راهها از روی رودخانه های گیلان توجه دارند به این موضوع نیز التفات داشته باشند چنانچه این مساله بر مبنای علمی آن از نظر زیست محیطی استوار نباشد موجب وارد آمدن خسارات جبران ناپذیری به موجودات زنده یا بیوسنتز اکوسیستم آبی دریای خزر و رودخانه های منتهی به آن خواهد گردید .

-         وجود کارگاههای متعدد برداشت شن و ماسه در مسیر رودخانه های استان گیلان و برداشت غیراصولی و بی رویه در این کارگاهها آلودگی فیزیکی را افزایش داده و اثرات نامطلوب و زیان بخشی بر جای می گذارد . لذا توصیه می گردد دستگاههای نظارتی بر عملیات برداشت شن و ماسه از مسیر رودخانه ها با حساسیت بیشتری نظارت نمایند .

منابع :

1-      ملت پرست ، ع ، اختصاصات طبیعی رودخانه های استان گیلان . مرکز تحقیقات شیلات استان گیلان  . بندر انزلی . 1370 .

2-      کردوانی ، پ . اکوسیستم های آبی ایران (دریای خزر) . نشر قومس ، تهران . 1374 .

3-      خورشیدی راد ، ف . آذری ، ف . خوشگفتار ، م . بررسی صنایع آلوده کننده آب و خاک . اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان . رشت . 1374 .

4-      مرادخواه ، س . شناختی از دریای خزر . مرکز تحقیقات شیلاتی استان گیلان . بندر انزلی. 1376 .

5-      محمدی فتیده ، م . شناخت منابع آب . انتشارات دانشگاه گیلان . رشت . 1377 .

6-      رضوی صیاد ، ب . مقدمه ای بر اکولوژی دریای خزر . سازمان تحقیقات و آموزش شیلات ایران . بندر انزلی . 1378 .

7-      عباس پور ، م . مهندسی محیط زیست . مرکز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی . تهران. 1371 .

8-      اصلاح عربانی ، ا . کتاب گیلان . گروه پژوهشگران ایران . تهران . 1374 .

9-      حسینی ، م . وضعیت آلودگی میکروبی آبهای ساحلی دریای خزر . رامسر . 1372

10-   منوری ، م . بررسی اکولوژیک تالاب انزلی . نشر گیلکان . رشت . 1369 .


کلمات کلیدی: #آلودگي آب درياي خزر #منابع آلوده كننده آب درياي خزر #خصوصيات كيفي آب درياي خزر
۰ نظر